มะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นหนึ่งในมะเร็งที่พบบ่อยที่สุดในไทย แต่ก็เป็นหนึ่งในมะเร็งที่ป้องกันได้มากที่สุดด้วยหากพบตั้งแต่ระยะแรก เพราะส่วนใหญ่เริ่มจากติ่งเนื้อที่ยังไม่เป็นมะเร็ง
บทความนี้จะอธิบายว่า ตรวจมะเร็งลำไส้ มีกี่วิธี ตรวจมะเร็งลำไส้ใหญ่ แบบไหนเหมาะกับใคร ตรวจมะเร็งลำไส้โดยไม่ส่องกล้อง ทำได้หรือไม่ และควรเริ่มตรวจเมื่ออายุเท่าไหร่
ตรวจมะเร็งลำไส้คืออะไร

ความหมายของการตรวจมะเร็งลำไส้
การตรวจมะเร็งลำไส้คือการค้นหาความผิดปกติของลำไส้ใหญ่และทวารหนัก ทั้งติ่งเนื้อที่อาจพัฒนาเป็นมะเร็ง เลือดที่ซ่อนอยู่ในอุจจาระ หรือเซลล์ที่ผิดปกติ ข้อมูลจากโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์ระบุว่าการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ช่วยลดการเสียชีวิตจากโรคนี้ได้อย่างมีนัยสำคัญ
ตรวจคัดกรองกับตรวจวินิจฉัยต่างกันอย่างไร
การตรวจคัดกรอง ใช้ในผู้ที่ยังไม่มีอาการ เพื่อค้นหาความเสี่ยงเบื้องต้น ส่วน การตรวจวินิจฉัย ใช้ยืนยันผลเมื่อพบความผิดปกติจากการคัดกรอง หรือเมื่อผู้ป่วยมีอาการน่าสงสัย
ทำไมคนไม่มีอาการก็ควรตรวจ
มะเร็งลำไส้ใหญ่ระยะแรกมักไม่มีอาการใดๆ และติ่งเนื้อที่อาจพัฒนาเป็นมะเร็งอาจใช้เวลา 10–15 ปีกว่าจะกลายเป็นมะเร็ง การตรวจพบในช่วงนี้จึงเปิดโอกาสรักษาได้ก่อนที่โรคจะลุกลาม
ใครบ้างควรตรวจมะเร็งลำไส้

ข้อมูลจากศูนย์มะเร็ง คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีระบุกลุ่มที่ควรได้รับการตรวจคัดกรอง
ผู้ที่มีอายุ 45–50 ปีขึ้นไป
เป็นช่วงอายุที่แนะนำให้เริ่มตรวจคัดกรองแม้ยังไม่มีอาการผิดปกติ ความเสี่ยงมะเร็งลำไส้ใหญ่เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังวัยนี้
ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งลำไส้ใหญ่
โดยเฉพาะญาติสายตรง เช่น พ่อ แม่ พี่น้อง หรือลูก ควรเริ่มตรวจเร็วกว่าคนทั่วไปประมาณ 10 ปีก่อนอายุที่ญาติเริ่มป่วย
ผู้ที่เคยมีติ่งเนื้อลำไส้
หลังการตัดติ่งเนื้อออกแล้ว ควรตรวจซ้ำตามกำหนดที่แพทย์นัด เพราะมีโอกาสเกิดติ่งเนื้อใหม่ได้
ผู้ที่มีอาการผิดปกติของระบบขับถ่าย
ถ่ายเป็นเลือดหรือมีเลือดปนในอุจจาระ ท้องผูกสลับท้องเสียโดยไม่ทราบสาเหตุ น้ำหนักลดผิดปกติ หรือปวดท้องเรื้อรัง ควรพบแพทย์ทันทีไม่ต้องรอถึงวัยคัดกรอง
วิธีตรวจมะเร็งลำไส้มีกี่แบบ

| วิธีตรวจ | ลักษณะ | ส่องกล้อง? | เหมาะกับ |
|---|---|---|---|
| ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ | มาตรฐานทอง เห็นตรง ตัดติ่งได้ | ใช่ | ความเสี่ยงสูง มีอาการ |
| FIT / FOBT (ตรวจเลือดแฝง) | ตรวจอุจจาระ ง่าย ไม่รุกล้ำ | ไม่ | คัดกรองเบื้องต้นทั่วไป |
| ตรวจ DNA ในอุจจาระ | ตรวจหาสารพันธุกรรมผิดปกติ | ไม่ | คัดกรองเบื้องต้น |
| CT Colonoscopy | ภาพ 3D ของลำไส้ด้วย CT | ไม่ | ไม่พร้อมส่องกล้อง |
| ค่า CEA ในเลือด | สารบ่งชี้มะเร็ง | ไม่ | ติดตามหลังรักษา |
การส่องกล้องตรวจมะเร็งลำไส้ใหญ่ (Colonoscopy)
ข้อมูลจากศูนย์ส่องกล้องระบบทางเดินอาหาร โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายการส่องกล้องลำไส้ใหญ่
การส่องกล้องลำไส้ใหญ่คืออะไร
เป็นการใส่กล้องขนาดเล็กผ่านทางทวารหนักเพื่อตรวจดูผนังลำไส้ใหญ่และทวารหนักทั้งหมด ทำในห้องตรวจและมักได้รับยาระงับความรู้สึกหรือยาทำให้ง่วงเพื่อลดความไม่สบาย
ข้อดีของการส่องกล้อง
การส่องกล้องเป็นวิธีเดียวที่ทำได้ทั้งการตรวจและการรักษาในขั้นตอนเดียว แพทย์สามารถเห็นติ่งเนื้อ แผล หรือความผิดปกติโดยตรง และตัดติ่งเนื้อออกได้ทันทีโดยไม่ต้องผ่าตัด
ใครบ้างที่เหมาะกับการส่องกล้อง
ผู้ที่มีความเสี่ยงสูง ผู้ที่ผลตรวจคัดกรองเบื้องต้นผิดปกติ และผู้ที่มีอาการน่าสงสัย เช่น ถ่ายเป็นเลือดหรือน้ำหนักลดผิดปกติ
ทำไมส่องกล้องยังเป็นมาตรฐานสำคัญ
เพราะวิธีอื่นทุกวิธีที่พบความผิดปกติ สุดท้ายมักต้องส่องกล้องเพื่อยืนยันและรักษาอยู่ดี การส่องกล้องโดยตรงจึงเป็นขั้นตอนที่ขาดไม่ได้ในหลายกรณี
ตรวจมะเร็งลำไส้โดยไม่ส่องกล้องทำได้หรือไม่
ทางเลือกสำหรับผู้ที่ยังไม่พร้อมส่องกล้อง
ได้ มีหลายวิธีที่ช่วยคัดกรองเบื้องต้นโดยไม่ต้องส่องกล้อง เช่น การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ (FIT/FOBT) การตรวจ DNA ในอุจจาระ และ CT Colonoscopy ซึ่งล้วนเหมาะสมในบริบทที่แตกต่างกัน
ข้อดีของการตรวจแบบไม่ส่องกล้อง
สะดวก ไม่รุกล้ำร่างกาย ไม่ต้องนอนโรงพยาบาล และเหมาะกับผู้ที่กังวลเรื่องการส่องกล้องหรือมีข้อจำกัดทางสุขภาพ
ข้อจำกัดของการตรวจแบบไม่ส่องกล้อง
หากพบความผิดปกติจากวิธีใดก็ตาม ส่วนใหญ่มักต้องส่องกล้องเพิ่มเติมเพื่อยืนยันผลและจัดการความผิดปกติต่อไป
การตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ FIT และ FOBT
FIT และ FOBT คืออะไร
FIT (Fecal Immunochemical Test) ใช้แอนติบอดีตรวจโปรตีนจากเม็ดเลือดแดงของมนุษย์ในอุจจาระ ส่วน FOBT (Fecal Occult Blood Test) ใช้หลักการทางเคมีตรวจหาเลือดที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า
FIT ต่างจาก FOBT อย่างไร
FIT มีความจำเพาะต่อเลือดของมนุษย์มากกว่า มีโอกาสผลบวกลวงจากอาหารน้อยกว่า และมีความไวในการตรวจสูงกว่า FOBT โดยทั่วไป FIT จึงเป็นที่แนะนำมากกว่าในปัจจุบัน
ข้อดีของการตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ
เก็บตัวอย่างได้ที่บ้าน ขั้นตอนง่าย ไม่ต้องงดอาหารซับซ้อน เหมาะสำหรับการคัดกรองประชากรในวงกว้าง และช่วยค้นหาความผิดปกติระยะแรกได้
ผลตรวจผิดปกติต้องทำอย่างไร
ผล FIT หรือ FOBT เป็นบวกไม่ได้แปลว่าเป็นมะเร็งเสมอไป แต่ต้องส่องกล้องลำไส้ใหญ่เพื่อหาสาเหตุและยืนยันผลทุกครั้ง ไม่ควรตรวจซ้ำด้วย FIT หรือรอดูอาการ
การตรวจ DNA ในอุจจาระเพื่อตรวจมะเร็งลำไส้
การตรวจ DNA ในอุจจาระคืออะไร
เป็นการตรวจหาความเปลี่ยนแปลงของสารพันธุกรรมและเลือดแฝงในอุจจาระพร้อมกัน ซึ่งอาจเกี่ยวข้องกับมะเร็งลำไส้ใหญ่หรือติ่งเนื้อขนาดใหญ่
ข้อดีของการตรวจ DNA ในอุจจาระ
ไม่รุกล้ำร่างกาย เก็บตัวอย่างได้ที่บ้าน มีความไวสูงกว่า FIT เพียงอย่างเดียว และตรวจได้ทั้งเลือดแฝงและ DNA ผิดปกติในขั้นตอนเดียว
ข้อจำกัดของการตรวจ DNA ในอุจจาระ
ราคาสูงกว่า FIT มาก และหากผลเป็นบวกยังต้องตรวจยืนยันด้วยการส่องกล้องต่อไปอยู่ดี ในไทยยังไม่แพร่หลายเท่าวิธีอื่น
CT Colonoscopy สำหรับตรวจมะเร็งลำไส้
ข้อมูลจากช่องทางสื่อสารสุขภาพ สถาบันวิจัยจุฬาภรณ์อธิบาย CT Colonoscopy
CT Colonoscopy คืออะไร
เป็นการใช้เครื่อง CT Scan สร้างภาพสามมิติของลำไส้ใหญ่และทวารหนัก โดยเป่าอากาศเข้าไปเพื่อขยายลำไส้ให้เห็นได้ชัดเจน ไม่ต้องใส่กล้องจริงเข้าไปในลำไส้
ข้อดีของ CT Colonoscopy
ไม่ต้องใส่กล้องจริง ใช้เวลาตรวจประมาณ 15–30 นาที ให้ภาพลำไส้สามมิติที่ชัดเจน และสามารถมองเห็นอวัยวะข้างเคียงได้ด้วย
ข้อจำกัดของ CT Colonoscopy
หากพบติ่งเนื้อไม่สามารถตัดออกได้ทันที ต้องส่องกล้องซ้ำอีกครั้ง และยังต้องเตรียมลำไส้ด้วยยาระบายเหมือนการส่องกล้อง
CT Colonoscopy เหมาะกับใคร
ผู้ที่มีความเสี่ยงปานกลาง ไม่สะดวกส่องกล้อง มีโรคประจำตัวที่เสี่ยงจากการส่องกล้อง หรือเคยส่องกล้องไม่สำเร็จ
ตรวจค่า CEA ใช้ตรวจมะเร็งลำไส้ได้ไหม
ทำไม CEA ไม่เหมาะเป็นการตรวจคัดกรองหลัก
ผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ระยะแรกส่วนใหญ่มีค่า CEA ปกติ และค่า CEA สูงอาจเกิดจากมะเร็งชนิดอื่น การสูบบุหรี่ หรือโรคตับ จึงไม่ควรใช้ CEA เพียงอย่างเดียวในการตัดสินว่าเป็นหรือไม่เป็นมะเร็งลำไส้
CEA เหมาะใช้ในกรณีใด
CEA มีประโยชน์มากที่สุดในการติดตามผลหลังรักษามะเร็งลำไส้ ประเมินการตอบสนองต่อการรักษา และเฝ้าระวังการกลับมาเป็นซ้ำ
เตรียมตัวก่อนตรวจมะเร็งลำไส้อย่างไร
การเตรียมตัวก่อนตรวจอุจจาระ (FIT/FOBT)
โดยทั่วไปไม่ต้องงดอาหารพิเศษสำหรับ FIT เก็บตัวอย่างอุจจาระตามคำแนะนำของชุดตรวจ หลีกเลี่ยงการเก็บตัวอย่างขณะมีประจำเดือนหรือมีเลือดออกจากริดสีดวง
การเตรียมตัวก่อนส่องกล้องลำไส้ใหญ่
ต้องเตรียมลำไส้ให้สะอาดด้วยยาระบาย งดอาหารแข็งก่อนตรวจ 1 วัน ดื่มน้ำยาระบายตามคำแนะนำแพทย์ และงดยาบางชนิดตามที่แพทย์แจ้ง
สิ่งที่ควรแจ้งแพทย์ก่อนตรวจ
โรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน ยาที่ใช้อยู่โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือด ประวัติแพ้ยา และประวัติครอบครัวเกี่ยวกับมะเร็งลำไส้
เลือกวิธีตรวจมะเร็งลำไส้แบบไหนดี
พิจารณาจากอายุและความเสี่ยง
ผู้ที่มีความเสี่ยงสูง (ประวัติครอบครัว เคยมีติ่งเนื้อ หรือมีโรคลำไส้อักเสบเรื้อรัง) ควรเลือกการส่องกล้องโดยตรง ส่วนผู้ที่มีความเสี่ยงทั่วไปอาจเริ่มจาก FIT รายปีก่อนได้
พิจารณาจากอาการผิดปกติ
ถ้ามีอาการน่าสงสัย เช่น ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลดผิดปกติ หรือปวดท้องเรื้อรัง ควรส่องกล้องเพื่อวินิจฉัยโดยตรง ไม่ควรรอตรวจเบื้องต้นก่อน
ควรปรึกษาแพทย์ก่อนเลือกวิธีตรวจ
การเลือกวิธีตรวจที่เหมาะสมที่สุดควรทำร่วมกับแพทย์ เพราะขึ้นอยู่กับความเสี่ยงเฉพาะบุคคล โรคประจำตัว และความสะดวกของผู้รับการตรวจ
ที่ Siwika Maternity เราเชื่อว่าการดูแลสุขภาพเชิงป้องกันคือสิ่งที่ดีที่สุดสำหรับทุกคนในครอบครัว การตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ตรงเวลาอาจช่วยรักษาชีวิตได้จริง
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการตรวจมะเร็งลำไส้
ตรวจมะเร็งลำไส้เจ็บไหม?
การตรวจอุจจาระไม่เจ็บเลย ส่วนการส่องกล้องมักได้รับยาทำให้ง่วงหรือยาสลบ ทำให้แทบไม่รู้สึกเจ็บระหว่างตรวจ อาจรู้สึกท้องอืดเล็กน้อยหลังตรวจซึ่งหายเองได้
ตรวจมะเร็งลำไส้โดยไม่ส่องกล้องแม่นยำไหม?
ช่วยคัดกรองเบื้องต้นได้ดี แต่มีโอกาสพลาดมากกว่าการส่องกล้อง และหากพบความผิดปกติก็มักต้องส่องกล้องเพื่อยืนยันอยู่ดี ไม่ใช่การทดแทนที่สมบูรณ์
ไม่มีอาการต้องตรวจมะเร็งลำไส้หรือไม่?
ควรตรวจเมื่อถึงอายุที่แนะนำหรือมีความเสี่ยง เพราะมะเร็งลำไส้ระยะแรกส่วนใหญ่ไม่มีอาการ การรอให้มีอาการก่อนจึงอาจสายเกินไป
ควรตรวจมะเร็งลำไส้ซ้ำบ่อยแค่ไหน?
ขึ้นอยู่กับวิธีตรวจและผล เช่น FIT ควรทำทุกปี CT Colonoscopy ทุก 5 ปี และการส่องกล้องทุก 10 ปีหากผลปกติ โดยแพทย์จะกำหนดตามความเสี่ยงเฉพาะบุคคล
⚕️ หมายเหตุจาก Siwika: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีข้อสงสัยเรื่องการตรวจคัดกรองมะเร็งลำไส้ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนที่เหมาะสม
Siwika Maternity — Based on Scientific Proof.

