โรคหอบหืดไม่มีทางหายขาด แต่ผู้ป่วยหอบหืดหลายล้านคนทั่วโลกใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุข ออกกำลังกายได้ ทำงานได้ และไม่มีอาการกำเริบบ่อย เพราะพวกเขาเรียนรู้ วิธีดูแล ตัว เอง จากโรคหอบหืด อย่างถูกต้อง
บทความนี้จะอธิบายว่า โรคหอบหืด เกิดจากอะไร สิ่งใดที่ทำให้ หอบหืดกำเริบ วิธีใช้ยาที่ถูกต้อง และจะรับมืออย่างไรเมื่อ อาการหอบหืด เกิดขึ้นกะทันหัน
โรคหอบหืดคืออะไร

ความหมายของโรคหอบหืด
โรคหอบหืด (Asthma) คือภาวะที่หลอดลมมีการอักเสบเรื้อรัง ทำให้ไวต่อสิ่งกระตุ้นมากกว่าปกติ ข้อมูลจากสมาคมสภาองค์กรโรคหืดแห่งประเทศไทยระบุว่าโรคหอบหืดพบได้ในทุกช่วงวัย และเป็นหนึ่งในโรคทางเดินหายใจเรื้อรังที่พบบ่อยที่สุดในประเทศไทย
หอบหืดเกิดจากการอักเสบของหลอดลมอย่างไร
เมื่อสิ่งกระตุ้นเข้าสู่ทางเดินหายใจ ระบบภูมิคุ้มกันจะสั่งให้หลอดลมหดตัว เยื่อบุหลอดลมบวม และมีเสมหะมากขึ้น ทั้งสามอย่างนี้เกิดพร้อมกันทำให้ช่องทางเดินหายใจแคบลงมาก ผู้ป่วยจึงหายใจออกได้ยากและมีเสียงวี้ดขณะหายใจ
ทำไมผู้ป่วยหอบหืดต้องดูแลตัวเองอย่างต่อเนื่อง

โรคหอบหืดเป็นโรคเรื้อรังที่ควบคุมได้
แม้โรคหอบหืดไม่มีทางหายขาดในปัจจุบัน แต่ ผู้ป่วยที่ดูแลตัวเองได้ดีสามารถมีชีวิตที่แทบไม่มีอาการกำเริบเลย ความแตกต่างระหว่างผู้ป่วยที่ควบคุมโรคได้กับควบคุมไม่ได้อยู่ที่พฤติกรรมและความสม่ำเสมอในการดูแลตัวเอง
การดูแลตัวเองช่วยลดโอกาสอาการกำเริบ
อาการกำเริบทุกครั้งทำให้หลอดลมเสียหายสะสม การป้องกันไม่ให้กำเริบบ่อยจึงช่วยรักษาสมรรถภาพปอดในระยะยาวได้
การใช้ชีวิตอย่างเหมาะสมช่วยลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน
โรคหอบหืดที่ควบคุมไม่ดีเพิ่มความเสี่ยงต่อปอดอักเสบ ปอดเสื่อมสภาพถาวร และในกรณีรุนแรงอาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
สาเหตุและสิ่งกระตุ้นโรคหอบหืดที่ควรรู้

ข้อมูลจากโรงพยาบาลศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดลอธิบายปัจจัยที่ทำให้เกิดโรคหอบหืดและสิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย
ปัจจัยทางพันธุกรรมและประวัติภูมิแพ้ในครอบครัว
ผู้ที่มีพ่อแม่หรือพี่น้องเป็นโรคหอบหืดหรือภูมิแพ้มีความเสี่ยงสูงกว่า โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคภูมิแพ้ร่วมอยู่แล้ว เช่น แพ้อากาศ ผื่นแพ้ หรือแพ้อาหาร
ไรฝุ่น ละอองเกสร ขนสัตว์ และเชื้อรา
สารก่อภูมิแพ้ที่อยู่ในบ้านและสภาพแวดล้อมเป็นตัวกระตุ้นที่พบบ่อยที่สุด ไรฝุ่นซ่อนอยู่ในที่นอนและหมอน ขนสัตว์ลอยในอากาศ และเชื้อราขึ้นในห้องชื้น
ควันบุหรี่ ควันท่อไอเสีย และฝุ่น PM2.5
สารระคายเคืองในอากาศเหล่านี้กระตุ้นหลอดลมโดยตรง แม้แต่ควันบุหรี่มือสองก็เป็นอันตรายมากสำหรับผู้ป่วยหอบหืด
สารเคมี กลิ่นแรง อากาศเย็น และความชื้น
น้ำหอม สเปรย์ปรับอากาศ ผลิตภัณฑ์ทำความสะอาดที่มีกลิ่นแรง อากาศเย็นจัด และความชื้นสูงในอากาศ ล้วนกระตุ้นหลอดลมได้
การติดเชื้อทางเดินหายใจที่ทำให้อาการกำเริบ
ไข้หวัด ไข้หวัดใหญ่ และการติดเชื้อทางเดินหายใจเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของการกำเริบรุนแรงในทั้งเด็กและผู้ใหญ่
วิธีดูแล ตัว เอง จากโรคหอบหืดในชีวิตประจำวัน

ข้อมูลจากโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์แนะนำแนวทางการดูแลตัวเองสำหรับผู้ป่วยหอบหืดอย่างครบถ้วน
หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นอาการหอบหืด
รู้จักสิ่งกระตุ้นของตัวเองและวางแผนหลีกเลี่ยงอย่างเป็นระบบ ผู้ป่วยแต่ละคนมีสิ่งกระตุ้นต่างกัน การจดบันทึกว่าอาการกำเริบหลังสัมผัสอะไรจะช่วยระบุได้ชัดขึ้น
ทำความสะอาดห้องนอนและเครื่องนอนเพื่อลดไรฝุ่น
เปลี่ยนปลอกหมอนและผ้าปูที่นอนทุกสัปดาห์ ซักด้วยน้ำร้อนอย่างน้อย 60°C ใช้เครื่องดูดฝุ่น HEPA ดูดพรมและโซฟาสม่ำเสมอ และลดของที่สะสมฝุ่นในห้องนอน
หลีกเลี่ยงควันบุหรี่และพื้นที่มลพิษสูง
ห้ามสูบบุหรี่และหลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีคนสูบอย่างเด็ดขาด ในวันที่ค่า AQI สูงหรือ PM2.5 หนาแน่น ให้อยู่ในอาคารและปิดหน้าต่าง ใช้เครื่องฟอกอากาศ
หลีกเลี่ยงการสัมผัสสัตว์เลี้ยงหากแพ้ขนสัตว์
หากตรวจพบว่าแพ้ขนสัตว์ ควรหลีกเลี่ยงการเลี้ยงสัตว์ที่มีขน หรืออย่างน้อยไม่ให้สัตว์เลี้ยงเข้าห้องนอน และอาบน้ำให้สัตว์สม่ำเสมอ
ดูแลร่างกายไม่ให้ติดเชื้อทางเดินหายใจง่าย
ล้างมือบ่อยๆ ด้วยสบู่อย่างน้อย 20 วินาที สวมหน้ากากในที่ชุมชนหรือช่วงที่มีไข้หวัดระบาด หลีกเลี่ยงการใกล้ชิดผู้ที่มีอาการหวัด และฉีดวัคซีนไข้หวัดใหญ่ปีละครั้ง
การใช้ยาสำหรับผู้ป่วยหอบหืดอย่างถูกต้อง

ใช้ยาตามแพทย์สั่งอย่างสม่ำเสมอ
ไม่ควรหยุดยาเองแม้จะรู้สึกดีขึ้น เพราะยาควบคุมโรคต้องใช้ต่อเนื่องเพื่อลดการอักเสบในหลอดลมตลอดเวลา การหยุดยาเองเป็นสาเหตุหลักของการกำเริบรุนแรงที่พบบ่อย
ยาพ่นขยายหลอดลมสำหรับบรรเทาอาการเฉียบพลัน (Reliever)
ยากลุ่ม Short-acting Beta2-agonist (SABA) เช่น Salbutamol ใช้เมื่อมีอาการหอบหืดเฉียบพลัน ออกฤทธิ์เร็วภายใน 5–15 นาที ควรพกติดตัวเสมอ แต่ไม่ควรใช้บ่อยเกินไปโดยไม่ปรับยาควบคุม
ยาสเตียรอยด์พ่นเพื่อลดการอักเสบของหลอดลม (Controller)
ยากลุ่มนี้เป็นยาหลักในการรักษาหอบหืดระยะยาว ต้องใช้ทุกวันตามที่แพทย์สั่ง แม้ไม่มีอาการ เพราะทำงานโดยลดการอักเสบพื้นฐานในหลอดลม
ตรวจสอบเทคนิคการพ่นยาให้ถูกต้อง
การพ่นยาที่ผิดวิธีทำให้ยาเข้าปากและลำคอมากกว่าปอด ลดประสิทธิภาพลงอย่างมาก ควรให้แพทย์หรือเภสัชกรตรวจสอบเทคนิคการใช้ยาพ่นในทุกการนัด โดยเฉพาะในเด็กและผู้สูงอายุ
การออกกำลังกายสำหรับผู้ป่วยโรคหอบหืด
ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีแนะนำว่าผู้ป่วยหอบหืดที่ควบคุมโรคได้ดีสามารถออกกำลังกายได้
เลือกการออกกำลังกายที่เหมาะสมกับสภาพร่างกาย
การออกกำลังกายที่เหมาะสมกับผู้ป่วยหอบหืดมากที่สุด ได้แก่ ว่ายน้ำ (อากาศชื้นทำให้หลอดลมระคายเคืองน้อย) เดินเร็ว โยคะ และปั่นจักรยานในสภาพอากาศดี ควรหลีกเลี่ยงการวิ่งในอากาศเย็นจัดหรือในช่วงที่ฝุ่นสูง
อบอุ่นร่างกายก่อนออกกำลังกายทุกครั้ง
อบอุ่นร่างกายอย่างน้อย 10–15 นาทีก่อนออกแรงหนัก ช่วยให้หลอดลมค่อยๆ ปรับตัวแทนที่จะถูกกระตุ้นทันทีจากการเปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและความต้องการออกซิเจนที่เพิ่มขึ้น
สังเกตอาการระหว่างออกกำลังกาย
หยุดออกกำลังกายทันทีหากมีอาการหายใจมีเสียงวี้ด แน่นหน้าอก ไอมาก หรือหายใจลำบากอย่างผิดปกติ และใช้ยาพ่นขยายหลอดลม ผู้ที่มี Exercise-Induced Asthma อาจได้รับคำแนะนำจากแพทย์ให้พ่นยาป้องกันก่อนออกกำลังกาย
วิธีรับมือเมื่อหอบหืดกำเริบ
นั่งตัวตรงและพยายามควบคุมการหายใจ
นั่งตัวตรง โน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย วางมือบนเข่า ท่านี้ช่วยเปิดทางเดินหายใจได้ดีกว่าการนอนลง หายใจช้าๆ อย่าตื่นตกใจเพราะความเครียดทำให้หลอดลมหดตัวมากขึ้น
ใช้ยาพ่นบรรเทาอาการตามคำแนะนำแพทย์
พ่นยา Salbutamol หรือยาบรรเทาเฉียบพลันที่แพทย์สั่งตามขนาดที่กำหนด โดยทั่วไป 2–4 puffs ทุก 20 นาทีได้ไม่เกิน 3 ครั้ง รอดูอาการหลังพ่นยา
สังเกตอาการหลังใช้ยา
ถ้าอาการดีขึ้นหลังพ่นยาครั้งแรกภายใน 15–20 นาที แสดงว่าอาการไม่รุนแรงมาก แต่ต้องติดตามต่อ ถ้าต้องพ่นยาซ้ำบ่อยมากในช่วงนั้นแสดงว่าต้องพบแพทย์เพื่อปรับยาควบคุม
รีบไปโรงพยาบาลหากอาการไม่ดีขึ้นหรือรุนแรงขึ้น
สัญญาณอันตรายที่ต้องโทรเรียกรถพยาบาลทันที: หายใจได้ยากมากแม้พ่นยาแล้ว ปากหรือเล็บเริ่มเขียวคล้ำ พูดได้แค่คำสั้นๆ เพราะหายใจไม่พอ ใช้กล้ามเนื้อคอและหน้าท้องช่วยหายใจอย่างเห็นได้ชัด หรือเด็กเล็กที่ซึมและตอบสนองช้าลง
อาการหอบหืดแบบไหนควรรีบพบแพทย์
หายใจลำบากเหมือนขาดอากาศ
ความรู้สึกว่าหายใจได้อากาศไม่พอแม้จะพยายามหายใจแรงขึ้น เป็นสัญญาณที่ต้องรีบประเมิน
แน่นหน้าอกมากหรือหอบรุนแรง
ความรู้สึกถูกบีบรัดที่หน้าอก ร่วมกับเสียงวี้ดที่ดังขึ้นเรื่อยๆ และหอบมากขึ้น ไม่ควรรอดูอาการที่บ้านนานเกิน 1–2 ชั่วโมงโดยไม่ดีขึ้น
ปากหรือเล็บเปลี่ยนเป็นสีคล้ำ
ภาวะนี้แสดงว่าออกซิเจนในเลือดต่ำวิกฤต ต้องเรียกรถพยาบาลทันที ไม่ต้องรีรอ
ใช้กล้ามเนื้อหน้าท้องช่วยหายใจ
เห็นหน้าท้องบุ๋มเข้าหรือกล้ามเนื้อบริเวณคอพองออกขณะหายใจ แสดงว่าร่างกายใช้ความพยายามมากผิดปกติในการหายใจ
ใช้ยาพ่นขยายหลอดลมแล้วอาการไม่ดีขึ้น
ถ้าพ่นยา 3 ครั้งห่างกัน 20 นาทีแล้วยังไม่ดีขึ้น ต้องไปโรงพยาบาลโดยทันที ไม่ใช่รอพ่นยาซ้ำต่อไป
การตรวจติดตามอาการเพื่อควบคุมโรคหอบหืด
พบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามอาการ
แม้อาการดีขึ้นก็ควรพบแพทย์ตามนัดเพื่อประเมินว่าโรคยังอยู่ในระดับที่ควบคุมได้หรือไม่ และปรับยาตามความเหมาะสม
ตรวจสมรรถภาพปอดเป็นระยะ (Spirometry)
การตรวจ Spirometry ช่วยวัดว่าหลอดลมมีการตีบแคบเท่าไร และโรคกำลังพัฒนาไปในทิศทางใด ซึ่งช่วยให้แพทย์ปรับแผนการรักษาได้ก่อนที่อาการจะแย่ลง
ปรับแผนการรักษาตามความรุนแรงของโรค
โรคหอบหืดมีระดับความรุนแรงที่เปลี่ยนแปลงได้ตามฤดูกาล การสัมผัสสิ่งกระตุ้น และสุขภาพโดยรวม การปรับยาโดยแพทย์เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้ควบคุมโรคได้ดี
การใช้ชีวิตกับโรคหอบหืดให้มีคุณภาพ
วางแผนหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นในบ้านและนอกบ้าน
ตรวจค่าฝุ่นก่อนออกข้างนอก หลีกเลี่ยงร้านอาหารที่มีควันมาก เดินทางด้วยรถที่ปรับอากาศได้ และจัดบ้านให้สะอาดและมีการระบายอากาศที่ดี
พกยาพ่นบรรเทาอาการเมื่อจำเป็น
ยาพ่นบรรเทาอาการต้องอยู่กับตัวเสมอ ไม่ว่าจะไปที่ไหน ทำงาน ท่องเที่ยว หรือออกกำลังกาย อย่าฝากยาไว้ในรถหรือที่ที่อาจเข้าไม่ถึงได้ทันเมื่อต้องการ
ดูแลสุขภาพกายและใจให้สมดุล
ความเครียดและวิตกกังวลสามารถกระตุ้นหอบหืดได้โดยตรง การนอนหลับพอ ออกกำลังกายเหมาะสม และมีสุขภาพจิตที่ดีช่วยลดความถี่ของอาการกำเริบได้
สร้างความเข้าใจให้คนใกล้ตัวรู้วิธีช่วยเหลือเมื่ออาการกำเริบ
บอกครอบครัว เพื่อน หรือเพื่อนร่วมงานว่ายาพ่นอยู่ที่ไหน วิธีพ่นยา และสัญญาณอันตรายที่ต้องโทรเรียกรถพยาบาล คนรอบข้างที่รู้วิธีช่วยเหลืออาจช่วยชีวิตได้ในวันที่สำคัญ
สำหรับคุณแม่ที่ลูกเป็นโรคหอบหืด — เด็กที่เป็นหอบหืดส่วนใหญ่ใช้ชีวิตในโรงเรียน เล่นกีฬา และทำกิจกรรมต่างๆ ได้ปกติ ขอเพียงวางแผนร่วมกับแพทย์และให้คุณครูรู้ว่าต้องทำอะไรเมื่อเกิดอาการ ที่ Siwika Maternity เราเชื่อว่าความรู้คือสิ่งที่ปกป้องเด็กได้ดีที่สุด
สรุปวิธีดูแล ตัว เอง จากโรคหอบหืด
หลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นและใช้ยาตามแพทย์สั่งอย่างถูกต้อง
รู้จักสิ่งกระตุ้นของตัวเอง วางแผนหลีกเลี่ยง และใช้ยาทั้งแบบควบคุมและแบบบรรเทาอาการอย่างสม่ำเสมอตามที่แพทย์สั่ง ไม่หยุดยาเอง
ออกกำลังกายเหมาะสมและติดตามอาการสม่ำเสมอ
เลือกกิจกรรมที่เหมาะสม อบอุ่นร่างกายก่อนออกแรง และพบแพทย์ตามนัดเพื่อตรวจสมรรถภาพปอดและปรับยาตามความจำเป็น
รู้วิธีรับมือเมื่ออาการกำเริบช่วยลดความเสี่ยงอันตรายได้
นั่งตัวตรง ใช้ยาพ่นตามขั้นตอน สังเกตอาการหลังใช้ยา และรีบไปโรงพยาบาลเมื่อมีสัญญาณอันตราย การเตรียมพร้อมและมีแผนล่วงหน้าทำให้รับมือกับอาการกำเริบได้อย่างมั่นใจ
⚕️ หมายเหตุจาก Siwika: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการหอบหืดหรือต้องการปรับแผนการรักษา ควรพบแพทย์ผู้ดูแลเพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับสภาพของตัวเอง
Siwika Maternity — Based on Scientific Proof.
