ปอดอยู่ตรงไหน รู้จักตำแหน่ง หน้าที่ของปอด และวิธีดูแลปอดให้แข็งแรง

ปอดอยู่ตรงไหนของร่างกาย 2026

หลายคนรู้ว่าปอดอยู่ในหน้าอก แต่ไม่แน่ใจว่าอยู่ตรงไหนกันแน่ หรือทำไมบางครั้งเจ็บหน้าอกด้านซ้ายถึงอาจไม่ใช่หัวใจแต่อาจเกี่ยวกับปอด

บทความนี้จะอธิบายว่า ปอดอยู่ตรงไหน ของร่างกาย ตำแหน่งของปอด สัมพันธ์กับอวัยวะอื่นอย่างไร หน้าที่ของปอด มีอะไรบ้าง และวิธีดูแลปอดให้แข็งแรงในชีวิตประจำวัน

ปอดอยู่ตรงไหนของร่างกาย

ปอดอยู่ตรงไหนของร่างกาย

ตำแหน่งของปอดในช่องอก

ปอดอยู่ภายในช่องอก (Thoracic Cavity) ถูกปกป้องโดยกระดูกซี่โครง 12 คู่ที่ล้อมรอบทั้งสองข้าง ด้านบนสุดของปอดขึ้นไปถึงบริเวณเหนือกระดูกไหปลาร้าเล็กน้อย ด้านล่างวางอยู่บนกระบังลม (Diaphragm) ที่เป็นกล้ามเนื้อหลักในการหายใจ ข้อมูลจากนิตยสารหมอชาวบ้านอธิบายว่าปอดทั้งสองข้างมีขนาดใหญ่มาก หากแผ่ออกราบจะมีพื้นที่รวมกันได้ถึงเท่าสนามเทนนิส

ปอดซ้ายและปอดขวาอยู่บริเวณใด

ปอดขวาอยู่ด้านขวาของช่องอก มีขนาดใหญ่กว่าเล็กน้อย แบ่งเป็น 3 กลีบ ส่วน ปอดซ้ายอยู่ด้านซ้าย มีเพียง 2 กลีบ เพราะต้องเว้นพื้นที่ให้หัวใจซึ่งอยู่ค่อนไปทางซ้ายของกึ่งกลางหน้าอก ปอดทั้งสองข้างไม่ได้อยู่ตรงกลางแต่แผ่เต็มช่องอกด้านข้างทั้งสองฝั่ง

ความสัมพันธ์ระหว่างปอดกับอวัยวะอื่น ได้แก่ หัวใจอยู่ตรงกลางค่อนซ้ายระหว่างปอดสองข้าง หลอดอาหารอยู่ด้านหลังระหว่างปอดกับกระดูกสันหลัง และกระบังลมวางอยู่ใต้ปอดทั้งสองข้างโดยตรง

ลักษณะโครงสร้างของปอดที่ควรรู้

ลักษณะโครงสร้างของปอดที่ควรรู้

ปอดซ้ายและปอดขวามีความแตกต่างกันอย่างไร

นอกจากจำนวนกลีบที่ต่างกัน ปอดขวายังมีขนาดใหญ่กว่าปอดซ้ายประมาณ 10% และมีปริมาตรอากาศมากกว่าเล็กน้อย อย่างไรก็ตาม ในด้านหน้าที่ทั้งสองทำงานร่วมกันอย่างสมบูรณ์แบบ

ถุงลมปอดคืออะไร

ถุงลมปอด (Alveoli) เป็นถุงเล็กๆ ทรงกลมขนาดเล็กมากที่อยู่ที่ปลายสุดของหลอดลมฝอย ปอดทั้งสองข้างมีถุงลมรวมกันประมาณ 300–500 ล้านถุง ผนังบางมากเพียงชั้นเดียว ซึ่งทำให้ออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์ซึมผ่านเข้าออกระหว่างอากาศและเลือดได้อย่างรวดเร็ว

หลอดลมและทางเดินหายใจเชื่อมต่อกับปอดอย่างไร

อากาศที่หายใจเข้าผ่านจมูกหรือปากจะผ่านหลอดลมใหญ่ (Trachea) ก่อนแยกออกเป็นหลอดลมซ้ายและขวา (Bronchi) เข้าสู่ปอดแต่ละข้าง จากนั้นแตกแขนงเล็กลงเรื่อยๆ เป็นหลอดลมฝอย (Bronchioles) จนถึงถุงลม

ปอดมีหน้าที่อะไร

ปอดมีหน้าที่อะไร

แลกเปลี่ยนออกซิเจนและคาร์บอนไดออกไซด์

นี่คือหน้าที่หลักและสำคัญที่สุด ทุกครั้งที่หายใจเข้า ออกซิเจนจากอากาศซึมผ่านผนังถุงลมเข้าสู่กระแสเลือด ในขณะเดียวกันคาร์บอนไดออกไซด์ซึ่งเป็นของเสียจากกระบวนการเผาผลาญจะซึมออกจากเลือดเข้าสู่ถุงลมและถูกขับออกเมื่อหายใจออก

ช่วยขับของเสียบางส่วนออกจากร่างกาย

นอกจากคาร์บอนไดออกไซด์ ปอดยังช่วยขับสารระเหยบางชนิดและน้ำบางส่วนออกจากร่างกายผ่านไอหายใจ ซึ่งเป็นเหตุที่เราเห็นไอน้ำเมื่อหายใจในอากาศเย็น

ช่วยรักษาสมดุลของระบบร่างกาย

ปอดมีบทบาทสำคัญในการรักษาสมดุลความเป็นกรด-ด่างของเลือด โดยควบคุมระดับคาร์บอนไดออกไซด์ในเลือด ซึ่งส่งผลโดยตรงต่อ pH ของร่างกาย ระบบนี้ทำงานอัตโนมัติและตลอด 24 ชั่วโมง ความสำคัญของปอดต่อการดำรงชีวิตจึงสูงมากจนการหยุดทำงานเพียงไม่กี่นาทีก็อาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้

อาการผิดปกติบริเวณปอดที่ควรสังเกต

อาการผิดปกติบริเวณปอดที่ควรสังเกต

หายใจลำบากหรือหายใจไม่เต็มอิ่ม

รู้สึกว่าหายใจแล้วได้อากาศไม่พอ ต้องหายใจเร็วขึ้น หอบเมื่อออกแรงเบาๆ หรือหอบขณะนอนราบ อาการเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงปัญหาปอดหรือหัวใจที่ต้องตรวจวินิจฉัย

ไอเรื้อรังหรือมีเสมหะผิดปกติ

ไอนานกว่า 3 สัปดาห์ มีเสมหะสีเหลือง เขียว น้ำตาล หรือมีเลือดปน เป็นสัญญาณที่ไม่ควรปล่อยผ่าน โดยเฉพาะในผู้ที่สูบบุหรี่

เจ็บหน้าอก แน่นหน้าอก หรือเหนื่อยง่าย

เจ็บหน้าอกที่แย่ลงเมื่อหายใจลึกหรือไอ อาจเกิดจากเยื่อหุ้มปอดอักเสบ ส่วนแน่นหน้าอกร่วมกับหายใจมีเสียงวี้ด อาจเป็นสัญญาณของโรคหอบหืดหรือปอดอุดกั้น

ริมฝีปากหรือลิ้นมีสีเขียวคล้ำ

ริมฝีปากหรือลิ้นที่เขียวหรือคล้ำ (Cyanosis) เป็นสัญญาณฉุกเฉินที่แสดงว่าออกซิเจนในเลือดต่ำวิกฤต ต้องโทรเรียกรถพยาบาลทันที

โรคที่อาจเกิดขึ้นกับปอด

โรคที่อาจเกิดขึ้นกับปอด

ข้อมูลจากศูนย์โรคทรวงอก โรงพยาบาล SIPHอธิบายโรคปอดที่พบบ่อยในประเทศไทย

โรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD)

เกิดจากการทำลายเนื้อปอดสะสม มักสัมพันธ์กับการสูบบุหรี่นาน อาการหลักคือไอเรื้อรัง มีเสมหะมาก และหายใจลำบากที่แย่ลงตามเวลา

โรคหอบหืด (Asthma)

เกิดจากหลอดลมอักเสบและหดเกร็งเป็นพักๆ มักมีสิ่งกระตุ้น เช่น ฝุ่น ควัน หรืออากาศเย็น อาการเด่นคือหายใจมีเสียงวี้ด แน่นหน้าอก และไอมากในเวลากลางคืน

มะเร็งปอด

เป็นมะเร็งที่มีอัตราการเสียชีวิตสูง ระยะแรกมักไม่มีอาการ อาการที่ควรระวัง ได้แก่ ไอเรื้อรังที่เปลี่ยนลักษณะ ไอมีเลือดปน เสียงแหบ และน้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

การติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจ

รวมถึงปอดบวม (Pneumonia) วัณโรค และการติดเชื้อไวรัสต่างๆ อาการที่คล้ายกันระหว่างโรคปอดหลายชนิด เช่น ไข้ ไอ มีเสมหะ และหายใจลำบาก ทำให้จำเป็นต้องตรวจวินิจฉัยเพื่อแยกโรคอย่างแม่นยำ

วิธีตรวจเช็คสมรรถภาพปอดเบื้องต้นด้วยตัวเอง

สังเกตจังหวะและลักษณะการหายใจ

การหายใจปกติควรเบา สม่ำเสมอ ไม่มีเสียงผิดปกติ และไม่ต้องออกแรงมาก หากหายใจมีเสียงวี้ด กรอบแกรบ หรือต้องออกแรงมากผิดปกติ ควรบันทึกและปรึกษาแพทย์

ตรวจการเคลื่อนไหวของหน้าอกขณะหายใจ

ยืนหน้ากระจกและหายใจตามปกติ ดูว่าหน้าอกขยายสมมาตรทั้งสองข้างหรือไม่ หน้าอกข้างที่ขยายน้อยกว่าหรือขยับล้าหลังอาจบ่งบอกถึงความผิดปกติ

นับอัตราการหายใจภายในหนึ่งนาที

ผู้ใหญ่ปกติหายใจ 12–20 ครั้งต่อนาที หากหายใจเร็วกว่า 25 ครั้งต่อนาทีขณะพักควรสังเกตอาการร่วมอื่นๆ เด็กมีอัตราการหายใจสูงกว่าผู้ใหญ่ตามปกติ

ข้อจำกัดของการตรวจปอดด้วยตัวเอง

การสังเกตตัวเองให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น โรคปอดหลายชนิดในระยะแรกไม่มีอาการที่สังเกตได้ด้วยตาเปล่า การตรวจสมรรถภาพปอดและเอกซเรย์โดยแพทย์จึงมีความจำเป็น

การตรวจสุขภาพปอดโดยแพทย์มีอะไรบ้าง

ข้อมูลจากโรงพยาบาลกรุงเทพอธิบายการตรวจสมรรถภาพปอดอย่างละเอียด

การตรวจร่างกายและซักประวัติอาการ

แพทย์จะฟังเสียงปอดด้วยหูฟัง สังเกตการเคลื่อนไหวของหน้าอก วัดความอิ่มตัวของออกซิเจนในเลือดด้วย Pulse Oximetry และซักประวัติอาการ ประวัติการสูบบุหรี่ และการสัมผัสสารเคมี

การตรวจสมรรถภาพปอด (Spirometry)

ข้อมูลจากโรงพยาบาลกรุงเทพอธิบายว่า Spirometry เป็นการตรวจมาตรฐานที่ใช้วัดปริมาณอากาศที่ปอดรับและขับออกได้ รวมถึงความเร็วในการหายใจออก ช่วยวินิจฉัยโรคหอบหืด COPD และติดตามผลการรักษา

การเอกซเรย์หรือเอกซเรย์คอมพิวเตอร์

เอกซเรย์ปอดช่วยมองเห็นขนาดและรูปร่างปอด ของเหลวในปอด และความผิดปกติที่เห็นได้ชัด ส่วน Low-dose CT Scan สามารถตรวจพบก้อนในปอดขนาดเล็กมากได้ก่อนที่จะมีอาการ ปัจจุบันแนะนำสำหรับการคัดกรองมะเร็งปอดในผู้ที่สูบบุหรี่จัดหรือเคยสูบมานาน

ใครบ้างที่ควรใส่ใจสุขภาพปอดเป็นพิเศษ

ผู้ที่สูบบุหรี่หรือเคยสูบบุหรี่

ความเสี่ยงมะเร็งปอดและ COPD สูงกว่าคนที่ไม่สูบมาก แม้เลิกสูบแล้วความเสี่ยงยังคงสูงกว่าปกติอยู่หลายปี ควรตรวจปอดอย่างน้อยปีละครั้ง

ผู้ที่อยู่ใกล้ควันบุหรี่หรือสารเคมีเป็นประจำ

ควันบุหรี่มือสองมีอันตรายใกล้เคียงกับการสูบเอง ผู้ที่ทำงานในโรงงาน เหมือง หรือสภาพแวดล้อมที่มีสารเคมีหรือฝุ่นมากควรตรวจสุขภาพปอดเป็นประจำ

ผู้ที่อาศัยในพื้นที่ฝุ่น PM2.5 หรือมลพิษสูง

ฝุ่น PM2.5 ขนาดเล็กพอที่จะผ่านลงไปถึงถุงลมปอดโดยตรง สะสมนานปีทำให้เกิดการอักเสบเรื้อรังและเพิ่มความเสี่ยงโรคปอด

ผู้ที่มีอาการทางเดินหายใจเรื้อรัง

ผู้ที่ไอบ่อย หายใจมีเสียง หอบง่าย หรือมีโรคภูมิแพ้เรื้อรัง ควรได้รับการตรวจสมรรถภาพปอดเพื่อประเมินว่าโรคที่มีอยู่กระทบการทำงานของปอดมากน้อยแค่ไหน

วิธีดูแลปอดให้แข็งแรง

หลีกเลี่ยงบุหรี่ ควันบุหรี่ และสารพิษ

การเลิกสูบบุหรี่เป็นการดูแลปอดที่ได้ผลมากที่สุดเพียงอย่างเดียว แม้สูบมานานหลายปี การเลิกก็ยังช่วยชะลอการเสื่อมของปอดได้อย่างมีนัยสำคัญ

ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ

การออกกำลังกายแบบ Aerobic เช่น วิ่ง ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน ช่วยเพิ่มความจุปอด เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหายใจ และฝึกให้ระบบหายใจทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น

รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ต่อระบบหายใจ

ผักและผลไม้ที่มีสารต้านอนุมูลอิสระ เช่น วิตามินซี อี และเบต้าแคโรทีน ช่วยลดการอักเสบในปอด ปลาที่มีไขมันดีช่วยลดการอักเสบ และขิงกระเทียมมีคุณสมบัติต้านการอักเสบที่อาจเป็นประโยชน์

พักผ่อนให้เพียงพอและจัดการความเครียด

การนอนหลับพอช่วยให้เนื้อเยื่อปอดซ่อมแซมตัวเอง และภูมิคุ้มกันที่แข็งแรงช่วยป้องกันการติดเชื้อทางเดินหายใจได้ดีขึ้น

หลีกเลี่ยงพื้นที่ที่มีฝุ่นหรือมลพิษสูง

ในวันที่ค่า AQI สูง สวมหน้ากากชนิด N95 ปิดหน้าต่างและใช้เครื่องฟอกอากาศในบ้าน และหลีกเลี่ยงการออกกำลังกายกลางแจ้งในวันที่อากาศไม่ดี การตรวจสุขภาพประจำปีที่รวมเอกซเรย์ปอดช่วยตรวจหาความผิดปกติได้ตั้งแต่ยังไม่มีอาการ ซึ่งทำให้รักษาได้ผลดีกว่าการรอจนมีอาการ

สำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ — ปอดทำงานหนักขึ้นในช่วงตั้งครรภ์เพราะต้องส่งออกซิเจนให้ทั้งแม่และทารก การหลีกเลี่ยงควันบุหรี่และมลพิษทุกชนิดในช่วงนี้สำคัญมากเป็นพิเศษ ที่ Siwika Maternity เราเชื่อว่าอากาศที่ดีเป็นสิ่งแรกๆ ที่ลูกในครรภ์ต้องการ

สรุปปอดอยู่ตรงไหนและทำไมควรดูแลปอด

ปอดอยู่ในช่องอกและเป็นอวัยวะสำคัญของระบบหายใจ

ปอดขวาอยู่ทางขวาแบ่ง 3 กลีบ ปอดซ้ายอยู่ทางซ้ายแบ่ง 2 กลีบ ทั้งคู่เต็มช่องอกตั้งแต่บริเวณไหปลาร้าลงมาถึงกระบังลม โดยมีหัวใจอยู่ตรงกลางระหว่างปอดทั้งสองข้าง

การสังเกตอาการผิดปกติช่วยประเมินสุขภาพปอดเบื้องต้น

หายใจลำบาก ไอเรื้อรัง มีเสมหะผิดปกติ เจ็บหน้าอก หรือเหนื่อยง่ายกว่าเดิม เป็นสัญญาณที่ควรบันทึกและนำไปปรึกษาแพทย์

การดูแลปอดและตรวจสุขภาพอย่างเหมาะสมช่วยลดความเสี่ยงโรคทางเดินหายใจ

เลิกบุหรี่ ออกกำลังกาย กินอาหารที่ดี หลีกเลี่ยงมลพิษ และตรวจปอดอย่างสม่ำเสมอตามกลุ่มเสี่ยง คือแนวทางที่ช่วยรักษาสุขภาพปอดได้ในระยะยาว

⚕️ หมายเหตุจาก Siwika: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการผิดปกติเกี่ยวกับระบบหายใจ ควรพบแพทย์เพื่อรับการตรวจและรักษาที่เหมาะสม

Siwika Maternity — Based on Scientific Proof.