อัลตราซาวด์แล้วพบถุงน้ําในรังไข่ คือ — หลายคนตกใจทันที แต่ความจริงคือถุงน้ำในรังไข่บางชนิดยุบเองได้โดยไม่ต้องรักษา ในขณะที่บางชนิดต้องดูแลอย่างใกล้ชิด
บทความนี้จะอธิบายว่า ถุงน้ำในรังไข่ คืออะไร ถุงน้ำในรังไข่เกิดจากอะไร อาการถุงน้ำในรังไข่ มีลักษณะอย่างไร และวิธี รักษาถุงน้ำในรังไข่ ที่เหมาะสมในแต่ละกรณี
ถุงน้ําในรังไข่ คืออะไร

ความหมายของถุงน้ำในรังไข่
ถุงน้ำในรังไข่ (Ovarian Cyst) คือถุงหรือก้อนที่เกิดขึ้นในรังไข่หรือบนผิวรังไข่ โดยภายในอาจบรรจุของเหลวใส ของเหลวสีคล้ำ ไขมัน หรือเนื้อเยื่อต่างๆ ขึ้นอยู่กับชนิด ข้อมูลจากโรงพยาบาลกรุงเทพสิริโรจน์ระบุว่าถุงน้ำในรังไข่เป็นภาวะที่พบได้บ่อยมากในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์
ถุงน้ำในรังไข่พบได้ในผู้หญิงกลุ่มใด
พบได้มากที่สุดในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ โดยเฉพาะในช่วงอายุ 20–40 ปี ซึ่งมีการตกไข่และการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนสูง แต่ก็พบได้ในวัยหมดประจำเดือนด้วย ซึ่งในกลุ่มหลังนี้ต้องระวังมากกว่า
ถุงน้ำในรังไข่เกิดจากอะไร

ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายสาเหตุหลักของถุงน้ำในรังไข่
การเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนและการตกไข่
ถุงน้ำที่พบบ่อยที่สุดเกิดจากกระบวนการตกไข่ตามปกติ เมื่อฟอลลิเคิล (ถุงที่ห่อไข่) ไม่แตกปล่อยไข่ หรือแตกแล้วแต่ปิดตัวกลับ ของเหลวจะสะสมจนเป็นถุงน้ำ ซึ่งส่วนใหญ่ยุบเองได้ใน 1–3 รอบเดือน
เยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ (Endometriosis)
เมื่อเนื้อเยื่อที่คล้ายเยื่อบุมดลูกเจริญผิดตำแหน่งมาที่รังไข่ จะมีเลือดสะสมในถุงทุกรอบเดือน เลือดเก่าที่สะสมจะมีสีคล้ายช็อกโกแลตละลาย จึงเรียกว่า ช็อกโกแลตซีสต์ ซึ่งเจ็บปวดมากและอาจส่งผลต่อการมีบุตร
ความผิดปกติของเซลล์หรือเนื้อเยื่อในรังไข่
ถุงน้ำเดอร์มอยด์ (Dermoid Cyst) เกิดจากเซลล์ต้นกำเนิดที่ผิดปกติ ภายในอาจมีไขมัน เส้นผม ฟัน หรือกระดูกเล็กน้อย พบบ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ มักไม่ใช่มะเร็งแต่ต้องผ่าตัดออก
ถุงน้ำในรังไข่มีกี่ชนิด

| ชนิด | ลักษณะ | ความเสี่ยง |
|---|---|---|
| ถุงน้ำจากการทำงาน (Functional Cyst) | ของเหลวใส มักยุบเองใน 1–3 เดือน | ต่ำมาก |
| ช็อกโกแลตซีสต์ (Endometrioma) | เลือดเก่าสีน้ำตาลคล้ำ | ปานกลาง — เสี่ยงต่อการมีบุตร |
| ถุงน้ำเดอร์มอยด์ (Dermoid Cyst) | ไขมัน เส้นผม เนื้อเยื่อ | ต่ำ แต่ต้องผ่าตัด |
| ถุงน้ำเดี่ยวผนังบาง (Simple Cyst) | ของเหลวใส ผนังบาง | ต่ำ |
| ถุงน้ำหรือก้อนที่มีความเสี่ยงมะเร็ง | ผนังหนา มีส่วนแข็ง หรือหลายห้อง | ต้องตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม |
สัญญาณที่ต้องได้รับการตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด
ถุงน้ำที่มีผนังหนาและไม่สม่ำเสมอ มีส่วนที่เป็นของแข็งปนอยู่ มีหลายห้อง โตเร็ว หรือพบในผู้หญิงหมดประจำเดือน ต้องได้รับการประเมินความเสี่ยงมะเร็งโดยแพทย์
ถุงน้ำในรังไข่อันตรายไหม

ข้อมูลจากโรงพยาบาลพระรามเก้าอธิบายว่าความอันตรายขึ้นอยู่กับชนิดและขนาดของถุงน้ำ
กรณีที่ไม่รุนแรงและสามารถติดตามอาการได้
ถุงน้ำจากการทำงาน ขนาดเล็กกว่า 5 เซนติเมตร ผนังบาง ไม่มีอาการ ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ มักไม่ต้องรักษาและนัดอัลตราซาวด์ตรวจซ้ำหลัง 6–12 สัปดาห์เพื่อดูว่ายุบหรือไม่
กรณีที่ควรระวังและต้องพบแพทย์
ถุงน้ำที่โตขึ้นเรื่อยๆ ปวดมาก ขนาดใหญ่กว่า 5–6 เซนติเมตร มีลักษณะผิดปกติในอัลตราซาวด์ หรือพบในวัยหมดประจำเดือน ต้องพบแพทย์เพื่อประเมินโดยเร็ว
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
ถุงน้ำที่ขนาดใหญ่อาจบิดขั้ว (Ovarian Torsion) ทำให้รังไข่ขาดเลือดและตายได้ หรืออาจแตก (Rupture) ทำให้เลือดออกในช่องท้อง ทั้งสองกรณีต้องผ่าตัดฉุกเฉิน
อาการถุงน้ำในรังไข่ที่ควรสังเกต
อาการปวดหรือแน่นบริเวณท้องน้อย
ปวดหน่วงๆ ท้องน้อย ปวดข้างเดียว (ด้านที่มีถุงน้ำ) ปวดเป็นๆ หายๆ หรือปวดมากขึ้นในบางท่า เช่น เวลานั่งนานๆ หรือออกแรง อาการเหล่านี้อาจเป็นมากหรือน้อยขึ้นกับขนาดและชนิดของถุงน้ำ
ความผิดปกติของประจำเดือน
ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ มาไม่ตรงเวลา มามากหรือน้อยผิดปกติ หรือปวดประจำเดือนรุนแรงมากขึ้นโดยเฉพาะในช็อกโกแลตซีสต์
อาการจากถุงน้ำที่มีขนาดใหญ่
ท้องอืดหรือโตขึ้นผิดสังเกต อิ่มเร็ว รู้สึกกดทับกระเพาะปัสสาวะทำให้ปัสสาวะบ่อย หรือในบางรายอาจคลำพบก้อนบริเวณท้องน้อยด้วยตัวเอง
อาการฉุกเฉินที่ไม่ควรละเลย
ปวดท้องเฉียบพลันรุนแรงที่เกิดขึ้นทันทีทันใด หน้ามืด ใจสั่น คลื่นไส้อาเจียนรุนแรง หรือรู้สึกเหมือนจะเป็นลม อาจเป็นสัญญาณของถุงน้ำแตกหรือบิดขั้ว ต้องไปโรงพยาบาลทันที
วิธีตรวจวินิจฉัยถุงน้ำในรังไข่
ข้อมูลจากHDmallอธิบายขั้นตอนการตรวจวินิจฉัยถุงน้ำในรังไข่
การซักประวัติและตรวจภายใน
แพทย์จะสอบถามรอบเดือน ลักษณะอาการ ระยะเวลา ประวัติภูมิแพ้ยา ประวัติผ่าตัด และตรวจภายในเพื่อคลำรังไข่และมดลูกเบื้องต้น
การอัลตราซาวด์ผ่านหน้าท้อง
ช่วยดูตำแหน่ง ขนาด และลักษณะโดยรวมของถุงน้ำ เหมาะสำหรับถุงน้ำขนาดใหญ่และเป็นการตรวจขั้นต้น
การอัลตราซาวด์ผ่านช่องคลอด (Transvaginal Ultrasound)
เป็นการตรวจที่เห็นรายละเอียดของมดลูกและรังไข่ได้ชัดเจนที่สุด ช่วยประเมินลักษณะของถุงน้ำว่าผนังบางหรือหนา มีห้องเดียวหรือหลายห้อง และมีส่วนที่เป็นของแข็งหรือไม่
การตรวจเพิ่มเติมเมื่อสงสัยความผิดปกติ
อาจตรวจเลือดดูค่า CA-125 (ตัวชี้วัดมะเร็งรังไข่ แต่ไม่จำเพาะ 100%) ตรวจฮอร์โมน หรือตรวจ MRI เพื่อดูรายละเอียดเพิ่มเติมก่อนวางแผนการรักษา
แนวทางรักษาถุงน้ำในรังไข่
การเฝ้าติดตามอาการ (Watchful Waiting)
เหมาะสำหรับถุงน้ำจากการทำงาน ขนาดเล็กกว่า 5 เซนติเมตร ผนังบาง ไม่มีอาการ ในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ แพทย์จะนัดอัลตราซาวด์ซ้ำเพื่อติดตามว่ายุบหรือโตขึ้น
การใช้ยาและการดูแลตามคำแนะนำแพทย์
ในบางกรณีแพทย์อาจพิจารณาให้ยาคุมกำเนิดเพื่อป้องกันการเกิดถุงน้ำใหม่จากการตกไข่ ยาแก้ปวด หรือยารักษาภาวะเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ ขึ้นอยู่กับชนิดและอาการ
การผ่าตัดตามแผน
ใช้เมื่อถุงน้ำมีขนาดใหญ่กว่า 5–6 เซนติเมตรขึ้นไป โตขึ้นเรื่อยๆ มีอาการรุนแรง สงสัยเนื้อร้าย หรือเป็นชนิดที่ไม่ยุบเอง เช่น ถุงน้ำเดอร์มอยด์และช็อกโกแลตซีสต์ มักผ่าตัดส่องกล้องซึ่งฟื้นตัวเร็ว
การผ่าตัดฉุกเฉิน
กรณีถุงน้ำแตกและมีเลือดออกในช่องท้องมาก หรือขั้วถุงน้ำบิดทำให้รังไข่ขาดเลือด ต้องผ่าตัดทันทีเพื่อป้องกันรังไข่เสียหายถาวร
ถุงน้ำในรังไข่หายแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม
ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการกลับมาเป็นซ้ำ
ถุงน้ำจากการทำงานอาจเกิดซ้ำได้ในรอบเดือนถัดๆ ไปตราบเท่าที่ยังตกไข่ ช็อกโกแลตซีสต์มักกลับมาหากภาวะเยื่อบุมดลูกเจริญผิดที่ยังไม่ได้รับการรักษา และถุงน้ำเดอร์มอยด์อาจเกิดในรังไข่อีกข้างได้
วิธีลดความเสี่ยงการเกิดซ้ำ
ควบคุมน้ำหนักให้เหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ ลดความเครียด รักษาฮอร์โมนให้สมดุล และ ตรวจสุขภาพสตรีพร้อมอัลตราซาวด์รังไข่ทุกปีเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการพบความผิดปกติตั้งแต่ระยะเริ่มต้น
ควรไปพบแพทย์เมื่อไหร่
เมื่อมีอาการผิดปกติของประจำเดือนหรือท้องน้อย
ปวดท้องน้อยซ้ำๆ หรือปวดมากขึ้น ประจำเดือนผิดปกติ หรืออาการที่เป็นบ่อยขึ้นควรพบสูตินรีแพทย์เพื่อตรวจ ไม่ควรรอให้อาการรุนแรงขึ้น
เมื่อมีอาการเข้าข่ายภาวะฉุกเฉิน
ปวดท้องเฉียบพลันรุนแรง เวียนศีรษะ หน้ามืด คลื่นไส้อาเจียนมาก หรือรู้สึกอ่อนแรงผิดปกติหลังทราบว่ามีถุงน้ำในรังไข่ ต้องไปโรงพยาบาลทันที ไม่ควรรอดูอาการ
ความสำคัญของการตรวจสุขภาพสตรีประจำปี
ถุงน้ำในรังไข่หลายชนิดในระยะแรกไม่มีอาการเลย การตรวจอัลตราซาวด์ในการตรวจสุขภาพสตรีประจำปีช่วยตรวจพบตั้งแต่ขนาดเล็กและดูแลได้ง่ายกว่ามาก
ถุงน้ำในรังไข่เป็นเรื่องที่ผู้หญิงหลายคนเผชิญ ไม่ว่าจะเป็นสาวโสด คุณแม่มือใหม่ หรือผู้หญิงวัยกลางคน ที่ Siwika Maternity เราเชื่อว่าการรู้จักร่างกายตัวเองและพบแพทย์เมื่อมีสัญญาณผิดปกติคือสิ่งที่ดีที่สุดที่คุณทำได้ให้ตัวเอง
⚕️ หมายเหตุจาก Siwika: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการที่น่ากังวลหรือตรวจพบถุงน้ำในรังไข่ ควรพบสูตินรีแพทย์เพื่อรับการประเมินและวางแผนการดูแลที่เหมาะสม
Siwika Maternity — Based on Scientific Proof.

