ปวดหัวเป็นอาการที่ทุกคนเคยเป็น แต่ไม่ใช่ทุกครั้งที่ควรทนเอง และไม่ใช่ทุกครั้งที่ต้องรีบกินยา เพราะปวดหัวแต่ละแบบมีสาเหตุต่างกัน และบางแบบก็เป็นสัญญาณที่ต้องพบแพทย์ทันที
บทความนี้จะตอบว่า ปวดหัวเกิดจากอะไร แต่ละแบบมี อาการปวดหัว อย่างไร ปวดหัวแบบไหนอันตราย และ วิธีแก้ปวดหัว ที่ถูกต้องโดยไม่ต้องพึ่งยามากเกินจำเป็น
ปวดหัวเกิดจากอะไร อาการธรรมดาที่ไม่ควรมองข้าม

ทำไมอาการปวดหัวจึงเกิดขึ้นได้บ่อย
สมองเองไม่มีตัวรับความเจ็บปวด แต่มีโครงสร้างอื่นๆ รอบสมองที่ตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นได้ ทั้งหลอดเลือด เส้นประสาท เยื่อหุ้มสมอง กล้ามเนื้อคอและหนังศีรษะ และไซนัส เมื่อโครงสร้างเหล่านี้ถูกกระตุ้น ตึงตัว หรืออักเสบ เราจึงรู้สึกปวดหัว ข้อมูลจากโรงพยาบาล MedParkระบุว่าอาการปวดหัวเป็นหนึ่งในอาการที่พบบ่อยที่สุดในประชากรทั่วโลก
ปวดหัวแบบชั่วคราวกับปวดหัวเรื้อรังต่างกันอย่างไร
ปวดหัวชั่วคราว คือปวดเป็นครั้งคราวจากสาเหตุชัดเจน เช่น ขาดน้ำ นอนน้อย หรือเครียด ซึ่งมักหายได้เมื่อแก้สาเหตุ ส่วน ปวดหัวเรื้อรัง คือปวดมากกว่า 15 วันต่อเดือนเป็นเวลา 3 เดือนขึ้นไป ซึ่งต้องการการประเมินจากแพทย์
สาเหตุของอาการปวดหัวที่พบบ่อย

ข้อมูลจากโรงพยาบาลศิครินทร์อธิบายสาเหตุของอาการปวดหัวที่พบบ่อยในชีวิตประจำวัน
ความเครียดและกล้ามเนื้อตึงตัว
เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด เมื่อเครียดสะสม กล้ามเนื้อคอ บ่า ไหล่ และหนังศีรษะจะตึงตัว ทำให้เกิดอาการปวดตื้อๆ หนักศีรษะ ปวดท้ายทอย ปวดขมับ หรือรู้สึกเหมือนมีอะไรรัดรอบศีรษะ
การพักผ่อนไม่เพียงพอและนอนไม่เป็นเวลา
การนอนน้อยเกินไปหรือมากเกินไปส่งผลต่อระบบประสาทและเพิ่มความไวต่อความเจ็บปวด คนที่นอนไม่หลับสนิทมักตื่นมาพร้อมอาการหัวหนักหรือปวดศีรษะในตอนเช้า
การใช้สายตาหรือจ้องหน้าจอนานเกินไป
การจ้องหน้าจอโดยไม่พักตาทำให้กล้ามเนื้อตาล้า เกิดอาการปวดบริเวณหน้าผากหรือรอบกระบอกตา ร่วมกับตาแห้งและตาล้าที่เพิ่มความไม่สบายตัว
ภาวะขาดน้ำ อดอาหาร หรือกินอาหารไม่เป็นเวลา
การดื่มน้ำน้อยเกินไปและการปล่อยให้น้ำตาลในเลือดต่ำเป็นตัวกระตุ้นปวดหัวที่หลายคนมองข้าม โดยเฉพาะผู้ที่งานยุ่งจนลืมกินข้าวหรือดื่มน้ำน้อยตลอดวัน
ฮอร์โมนและการมีประจำเดือน
ผู้หญิงหลายคนปวดหัวหรือไมเกรนกำเริบในช่วงก่อนหรือระหว่างมีประจำเดือน เพราะระดับฮอร์โมนเอสโตรเจนที่ลดลงกระตุ้นระบบประสาทที่เกี่ยวข้องกับความเจ็บปวด ซึ่งพบได้ในช่วงวัยทองและช่วงให้นมบุตรด้วย
อาหาร เครื่องดื่ม และสิ่งกระตุ้นจากสิ่งแวดล้อม
สิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย ได้แก่ แสงจ้า เสียงดัง กลิ่นแรง แอลกอฮอล์ คาเฟอีน ช็อกโกแลต ชีสบางชนิด และอาหารที่มีสารกลูตาเมตสูง ซึ่งอาจกระตุ้นไมเกรนหรือปวดหัวในผู้ที่ไวต่อสิ่งเหล่านี้
ปวดหัวแต่ละแบบบอกอะไรได้บ้าง

ปวดหัวจากกล้ามเนื้อตึงตัว (Tension-Type Headache)
ข้อมูลจากโรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ระบุว่าเป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด มีลักษณะ ปวดตื้อๆ บีบรัด รู้สึกหนักหรือถูกกดรอบศีรษะ มักเป็นทั้งสองข้าง ไม่รุนแรงถึงขั้นทำงานไม่ได้ และไม่แย่ลงจากการเคลื่อนไหว พบบ่อยในคนที่ทำงานหน้าจอนานหรือมีความเครียดสะสม
ปวดหัวไมเกรน (Migraine)
ข้อมูลจากโรงพยาบาลกรุงเทพอธิบายว่าไมเกรนมีลักษณะเฉพาะที่แยกจากปวดหัวทั่วไปได้ชัดเจน:
- ปวดตุบๆ หรือปวดเต้นตามชีพจร มักเป็นข้างเดียว
- ปวดปานกลางถึงรุนแรง รบกวนการทำกิจกรรมปกติ
- มักมีคลื่นไส้ อาเจียน ไวต่อแสงและเสียง
- บางรายมีอาการนำ (Aura) เช่น เห็นแสงวับวาว จุดบอด หรือชาบริเวณใบหน้าหรือมือก่อนปวด
- มักปวดนาน 4–72 ชั่วโมง และดีขึ้นเมื่อนอนพักในห้องมืดเงียบ
ปวดหัวคลัสเตอร์ (Cluster Headache)
ปวดรุนแรงมากรอบกระบอกตาหรือขมับด้านใดด้านหนึ่ง มักเกิดเป็นชุดในช่วงหนึ่งแล้วหายไปนาน แต่ละครั้งมักปวดสั้น 15–180 นาที และมักเกิดช่วงเวลาเดิมทุกวัน ร่วมกับตาแดง น้ำตาไหล คัดจมูกข้างเดียวกัน
ปวดหัวไซนัส
มักปวดบริเวณหน้าผาก โหนกแก้ม สันจมูก และรอบดวงตา อาการมักแย่ลงเมื่อก้มหน้าหรือนอนราบ มักพบร่วมกับอาการคัดจมูก มีน้ำมูก หรือมีไข้
ปวดหัวจากการใช้ยาแก้ปวดบ่อยเกินไป (Medication Overuse Headache)
นี่คือปัญหาที่หลายคนไม่รู้ว่าตัวเองเป็น — การกินยาแก้ปวดมากกว่า 10–15 วันต่อเดือนเป็นเวลานานทำให้สมองไวต่อความเจ็บปวดมากขึ้น ส่งผลให้ปวดหัวถี่ขึ้น และต้องกินยาบ่อยขึ้นเป็นวัฏจักร
ปวดหัวจากการออกแรง
อาการปวดหัวที่เกิดระหว่างหรือทันทีหลังออกกำลังกายหนัก ไอ จาม หรือเบ่งแรง มักปวดตุบๆ เกิดขึ้นสั้นๆ แต่ถ้าปวดรุนแรงหรือเป็นนานควรพบแพทย์เพื่อแยกสาเหตุที่อันตราย
ปวดหัวแบบไหนอาจเป็นสัญญาณอันตราย

ปวดหัวรุนแรงฉับพลันแบบไม่เคยเป็นมาก่อน
ปวดหัวรุนแรงที่สุดในชีวิต เกิดขึ้นทันทีแบบสายฟ้าฟาด (Thunderclap Headache) ต้องไปโรงพยาบาลฉุกเฉินทันที เพราะอาจเป็นสัญญาณของเลือดออกใต้เยื่อหุ้มสมอง ซึ่งเป็นภาวะฉุกเฉินที่อันตรายถึงชีวิต
ปวดหัวร่วมกับอาการทางระบบประสาท
อาการใดๆ เหล่านี้ที่เกิดร่วมกับปวดหัวต้องพบแพทย์ทันที:
- แขนขาอ่อนแรงหรือชาโดยไม่มีสาเหตุ
- พูดไม่ชัด พูดลำบาก หรือพูดสับสน
- หน้าเบี้ยวหรือยิ้มไม่ได้ข้างเดียว
- ตามัว เห็นภาพซ้อน หรือตาพร่าที่ไม่ใช่อาการนำปกติของไมเกรน
- เสียการทรงตัวหรือเดินไม่ตรง
ปวดหัวร่วมกับไข้ คอแข็ง อาเจียนพุ่ง หรือสติเปลี่ยน
อาการเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงเยื่อหุ้มสมองอักเสบหรือการติดเชื้อในระบบประสาทซึ่งต้องรักษาเร่งด่วน ลองให้ผู้ป่วยก้มคางแตะหน้าอก ถ้าทำได้ยากหรือเจ็บมากร่วมกับปวดหัวและไข้ต้องไปโรงพยาบาลทันที
ปวดหัวหลังได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ
แม้อาการดูไม่รุนแรงในตอนแรก แต่ปวดหัวที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ หลังกระทบกระแทกที่ศีรษะ อาจเป็นสัญญาณของเลือดออกในกะโหลกศีรษะที่ค่อยๆ สะสม ไม่ควรนอนหลับโดยไม่ได้รับการประเมินจากแพทย์ก่อน
ปวดหัวในผู้สูงอายุหรืออาการปวดหัวที่เปลี่ยนรูปแบบ
ผู้ที่ไม่เคยปวดหัวเรื้อรังแล้วเริ่มปวดหัวบ่อยหลังอายุ 50 ปี หรือผู้ที่ปวดหัวรูปแบบเดิมแต่เพิ่งเปลี่ยนลักษณะไปอย่างมีนัยสำคัญ ควรพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุ
วิธีสังเกตอาการปวดหัวด้วยตัวเองเบื้องต้น
ตำแหน่งที่ปวดช่วยบอกสาเหตุได้อย่างไร
| ตำแหน่ง | สาเหตุที่อาจเกี่ยวข้อง |
|---|---|
| ปวดขมับทั้งสองข้าง | ปวดหัวจากกล้ามเนื้อตึง ความเครียด |
| ปวดตุบๆ ข้างเดียว | ไมเกรน |
| ปวดรอบกระบอกตาข้างเดียว | ปวดหัวคลัสเตอร์ |
| ปวดหน้าผากและโหนกแก้ม | ไซนัสอักเสบ |
| ปวดท้ายทอย | กล้ามเนื้อคอตึง ความดันโลหิตสูง |
| ปวดทั้งศีรษะรุนแรงฉับพลัน | ต้องพบแพทย์ทันที |
ลักษณะการปวดที่ควรจดจำ
ลักษณะการปวดบอกสาเหตุได้มากกว่าที่คิด: ปวดตื้อๆ บีบรัดมักเป็นกล้ามเนื้อตึง ปวดตุบๆ เต้นตามชีพจรมักเป็นไมเกรน ปวดแปลบเฉียบหรือเหมือนถูกแทงมักต้องตรวจเพิ่มเติม และปวดรุนแรงเฉียบพลันเต็มศีรษะเป็นสัญญาณฉุกเฉิน
อาการร่วมที่ควรสังเกต
คลื่นไส้ อาเจียน ตาพร่า ไวต่อแสงและเสียง น้ำมูกไหล ไข้ อาการชาหรืออ่อนแรง ล้วนเป็นข้อมูลสำคัญที่ช่วยให้แพทย์วินิจฉัยได้แม่นยำขึ้น
ความถี่และระยะเวลาของอาการ
ปวดหัวเป็นครั้งคราวต่างจากปวดหัวทุกวันอย่างมีนัยสำคัญ ระยะเวลาปวดก็สำคัญ เช่น ปวดคลัสเตอร์มักปวดสั้น 15 นาที ส่วนไมเกรนมักปวดนาน 4–72 ชั่วโมง
วิธีบรรเทาอาการปวดหัวเบื้องต้น
พักผ่อนให้เพียงพอและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้น
เมื่อเริ่มมีอาการปวดหัว ลดแสง เสียง และกลิ่นรอบข้างลง ไปนอนพักในห้องมืดเงียบ ลดการใช้หน้าจอ และพยายามนอนหลับ ซึ่งมักช่วยได้อย่างมีนัยสำคัญโดยไม่ต้องพึ่งยา
ดื่มน้ำและรับประทานอาหารให้เหมาะสม
ถ้าปวดหัวกะทันหันและไม่ได้ดื่มน้ำมานาน ลองดื่มน้ำเต็มแก้ว 1–2 แก้วก่อนเลยเป็นอันดับแรก หลายกรณีหายได้ภายใน 30 นาที รับประทานอาหารถ้าระดับน้ำตาลต่ำ
ประคบเย็นหรือประคบอุ่นตามลักษณะอาการ
สำหรับปวดหัวไมเกรนหรือปวดตุบๆ ประคบเย็นที่หน้าผากหรือท้ายทอยมักช่วยได้ดีกว่า ส่วนปวดหัวจากกล้ามเนื้อตึงที่คอและบ่า ประคบอุ่นบริเวณคอและไหล่ช่วยได้มากกว่า
ยืดกล้ามเนื้อคอ บ่า ไหล่ และปรับท่าทาง
สำหรับปวดหัวจากการนั่งทำงานนาน ลุกขึ้นยืดคอซ้าย-ขวา หมุนไหล่ และปรับท่านั่งให้หน้าจออยู่ระดับสายตา ช่วยลดแรงตึงที่กล้ามเนื้อคอและไหล่ซึ่งเป็นต้นเหตุได้
ใช้ยาแก้ปวดอย่างเหมาะสม
ยาพาราเซตามอลและยาต้านการอักเสบ NSAIDs เป็นตัวเลือกแรก แต่ ไม่ควรใช้ยาแก้ปวดมากกว่า 10–15 วันต่อเดือน เพราะอาจทำให้เกิด Medication Overuse Headache ซึ่งทำให้ปวดหัวถี่และรุนแรงขึ้นในระยะยาว
เมื่อไหร่ควรไปพบแพทย์เรื่องอาการปวดหัว
อาการปวดหัวที่ควรตรวจวินิจฉัยเพิ่มเติม
ควรนัดพบแพทย์เมื่อ: ปวดหัวถี่ขึ้นเรื่อยๆ รุนแรงขึ้นเรื่อยๆ กินยาแล้วไม่ดีขึ้น รบกวนการทำงานหรือนอนหลับ หรือต้องกินยาแก้ปวดบ่อยมากจนรู้สึกว่าขาดยาไม่ได้
อาการปวดหัวที่ต้องพบแพทย์ทันที
ต้องไปโรงพยาบาลฉุกเฉินทันทีหากมีอาการเหล่านี้:
- ปวดหัวรุนแรงที่สุดในชีวิตเกิดขึ้นฉับพลัน
- ปวดหัวร่วมกับแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หรือหน้าเบี้ยว
- ปวดหัวร่วมกับไข้สูง คอแข็ง สับสน หรือหมดสติ
- ปวดหัวรุนแรงหลังได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะ
- ปวดหัวร่วมกับตามัวหรือเห็นภาพซ้อนฉับพลัน
การเตรียมข้อมูลก่อนพบแพทย์
การพบแพทย์จะมีประสิทธิภาพมากขึ้นถ้าสามารถบอก: ตำแหน่งที่ปวด ลักษณะการปวด ระยะเวลาและความถี่ สิ่งที่กระตุ้น อาการร่วม ยาที่ใช้อยู่ และวิธีใดที่ช่วยบรรเทาได้
สำหรับผู้หญิงที่ปวดหัวหรือไมเกรนกำเริบสัมพันธ์กับรอบเดือน — นี่เป็นเรื่องที่พบบ่อยมากและรักษาได้ บอกแพทย์ถึงความสัมพันธ์ระหว่างอาการปวดหัวและรอบเดือนของคุณ เพราะมีแนวทางดูแลเฉพาะที่ช่วยได้มาก ที่ Siwika Maternity เราเชื่อว่าการเข้าใจร่างกายตัวเองคือก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการดูแลสุขภาพ
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับปวดหัวเกิดจากอะไร
ปวดหัวบ่อยเกิดจากอะไร?
สาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของปวดหัวซ้ำคือ ความเครียดสะสม การนอนไม่หลับ การดื่มน้ำน้อย จ้องหน้าจอนาน และ Medication Overuse Headache จากการกินยาแก้ปวดบ่อยเกินไป หากปวดมากกว่า 15 วันต่อเดือน ควรพบแพทย์เพื่อประเมิน
ปวดหัวข้างเดียวคือไมเกรนเสมอไปหรือไม่?
ไม่เสมอไป ปวดหัวข้างเดียวอาจเป็นได้ทั้งไมเกรน ปวดหัวคลัสเตอร์ หรือแม้แต่ปวดหัวจากกล้ามเนื้อตึงในบางราย ลักษณะการปวดและอาการร่วมเป็นตัวแยกที่สำคัญกว่าตำแหน่งเพียงอย่างเดียว
ปวดหัวท้ายทอยอันตรายไหม?
ส่วนใหญ่เกิดจากกล้ามเนื้อคอตึงหรือท่าทางไม่เหมาะสม และไม่อันตราย แต่ ปวดท้ายทอยที่เกิดฉับพลันรุนแรง ร่วมกับคอแข็ง ไข้ หรือคลื่นไส้อาเจียน ต้องพบแพทย์ทันที
กินยาแก้ปวดบ่อยทำให้ปวดหัวมากขึ้นได้หรือไม่?
ใช่ ภาวะ Medication Overuse Headache เกิดขึ้นเมื่อกินยาแก้ปวดมากกว่า 10–15 วันต่อเดือนเป็นเวลานาน ทำให้ปวดหัวถี่ขึ้นและรุนแรงขึ้น และต้องหยุดวัฏจักรนี้ภายใต้การดูแลของแพทย์
ปวดหัวแบบไหนควรรีบไปโรงพยาบาล?
ปวดหัวรุนแรงที่สุดในชีวิตเกิดฉับพลัน ปวดหัวร่วมกับแขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด หน้าเบี้ยว ตามัว ไข้สูง คอแข็ง สับสน หรือหมดสติ ทั้งหมดนี้คือสัญญาณฉุกเฉินที่ต้องโทรเรียกรถพยาบาลหรือไปโรงพยาบาลทันที
⚕️ หมายเหตุจาก Siwika: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากมีอาการปวดหัวที่น่ากังวลหรือรบกวนชีวิตประจำวัน ควรพบแพทย์เพื่อรับการตรวจและรักษาที่เหมาะสม
Siwika Maternity — Based on Scientific Proof.

