Herpes Zoster คืออะไร รู้จักโรคงูสวัด อาการ สาเหตุ และวิธีป้องกัน

Herpes Zoster คืออะไร 2026

ผื่นตุ่มน้ำใสขึ้นเป็นแนวตามข้างลำตัว ปวดแสบปวดร้อนผิดปกติก่อนจะเห็นผื่น หรือปวดเส้นประสาทที่ยังไม่หายแม้ผื่นจะหายไปนานแล้ว — อาการเหล่านี้คือลักษณะเฉพาะของ Herpes Zoster หรือ โรคงูสวัด

บทความนี้จะอธิบายว่า Herpes Zoster คืออะไร อาการงูสวัด มีลักษณะอย่างไร ใครบ้างที่เสี่ยง และ วัคซีนงูสวัด ช่วยป้องกันได้อย่างไร

Herpes Zoster คืออะไร

Herpes Zoster คืออะไร

ความหมายของ Herpes Zoster

Herpes Zoster คือชื่อทางการแพทย์ของ โรคงูสวัด ซึ่งเกิดจากการกลับมาทำงานของเชื้อไวรัส Varicella-Zoster Virus (VZV) ที่ซ่อนตัวอยู่ในร่างกายมาตั้งแต่ครั้งที่เคยเป็นอีสุกอีใส ข้อมูลจากโรงพยาบาลศิริราช มหาวิทยาลัยมหิดลระบุว่าโรคงูสวัดพบได้บ่อยในผู้ที่มีอายุมากกว่า 50 ปี

Herpes Zoster กับโรคงูสวัดเป็นโรคเดียวกันหรือไม่

ใช่ Herpes Zoster เป็นชื่อทางการแพทย์ที่ใช้เรียกโรคงูสวัดในภาษาไทย แม้ชื่อจะมีคำว่า Herpes แต่ไม่ใช่โรคเริมซึ่งเกิดจากไวรัสคนละชนิด

ทำไมโรคงูสวัดจึงมักเกิดเมื่อภูมิคุ้มกันลดลง

หลังหายจากอีสุกอีใส เชื้อ VZV ไม่ได้หายออกจากร่างกาย แต่ซ่อนตัวอยู่ในปมประสาทอย่างเงียบๆ เมื่อภูมิคุ้มกันอ่อนแอลงจากอายุ ความเครียด หรือโรคประจำตัว เชื้อจะกลับมาเคลื่อนตัวตามแนวเส้นประสาทออกมาที่ผิวหนัง

Herpes Zoster เกิดจากอะไร

Herpes Zoster เกิดจากอะไร

ข้อมูลจากโรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์อธิบายกลไกการเกิดโรคงูสวัด

เชื้อไวรัสวาริเซลลา ซอสเตอร์

เป็นไวรัสชนิดเดียวกับที่ทำให้เกิดอีสุกอีใสในวัยเด็ก เมื่ออีสุกอีใสหายแล้ว เชื้อไม่ได้ตายทั้งหมดแต่ซ่อนตัวอยู่ในปมประสาทที่อยู่ลึกในร่างกาย

การซ่อนตัวของเชื้อหลังหายจากอีสุกอีใส

เชื้ออาจอยู่ในสภาวะ “หลับ” ได้นานหลายสิบปีโดยไม่แสดงอาการใดๆ ตราบเท่าที่ภูมิคุ้มกันยังแข็งแรงพอที่จะควบคุมเชื้อไว้ได้

ปัจจัยที่กระตุ้นให้เชื้อกลับมาทำงาน

อายุที่มากขึ้น ภูมิคุ้มกันลดลงจากโรคประจำตัว ยากดภูมิ ความเครียดสะสม พักผ่อนไม่เพียงพอ และการติดเชื้อรุนแรงอื่นๆ ล้วนอาจกระตุ้นให้เชื้อที่ซ่อนตัวอยู่ฟื้นขึ้นมาได้

Herpes Zoster ต่างจากอีสุกอีใสอย่างไร

Herpes Zoster ต่างจากอีสุกอีใสอย่างไร
ลักษณะ งูสวัด (Herpes Zoster) อีสุกอีใส (Chickenpox)
ลักษณะผื่น เป็นแนวยาวตามเส้นประสาท กระจายทั่วร่างกาย
ตำแหน่ง มักข้างเดียว ลำตัว ใบหน้า รอบดวงตา ทั่วร่างกายรวมถึงหนังศีรษะ
อาการปวด ปวดแสบร้อนรุนแรงตามแนวเส้นประสาท คันมากกว่าปวด
กลุ่มผู้ป่วย มักพบในผู้ใหญ่ ผู้สูงอายุ พบบ่อยในเด็ก
เชื้อ VZV ที่กลับมาทำงานซ้ำ VZV ติดเชื้อครั้งแรก

อาการของ Herpes Zoster เป็นอย่างไร

ข้อมูลจากคณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดีอธิบายอาการของโรคงูสวัดในแต่ละระยะ

อาการก่อนผื่นขึ้น (ระยะก่อนผื่น 2–4 วัน)

หลายคนมีอาการคัน ปวดแสบปวดร้อน หรือเจ็บแปลบบริเวณผิวหนังก่อนที่จะเห็นผื่นชัดเจน บางรายมีไข้ต่ำ ปวดศีรษะ หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย

ลักษณะผื่นและตุ่มน้ำใส

เริ่มจากผื่นแดงที่เจ็บบริเวณผิวหนัง จากนั้นพัฒนาเป็นตุ่มน้ำใสเรียงกันเป็นกลุ่มตามแนวเส้นประสาท มักอยู่ข้างเดียวของร่างกาย ตุ่มน้ำจะแตกและตกสะเก็ดใน 7–10 วัน

อาการปวดตามแนวเส้นประสาท

อาการปวดเป็นลักษณะเด่นที่สุดของงูสวัด มักปวดแสบปวดร้อน เจ็บแปลบ หรือแม้แต่การถูกสัมผัสเบาๆ ก็ทำให้เจ็บมาก

งูสวัดแบบไม่มีผื่น (Zoster Sine Herpete)

บางรายมีอาการปวดแสบปวดร้อนตามแนวเส้นประสาทอย่างรุนแรงโดยไม่มีผื่นปรากฏให้เห็นชัดเจน ทำให้วินิจฉัยยากกว่าและอาจถูกเข้าใจผิดว่าเป็นโรคอื่น

Herpes Zoster ขึ้นบริเวณใดได้บ้าง

งูสวัดบริเวณลำตัว

ตำแหน่งที่พบบ่อยที่สุด มักขึ้นตามรอบเอว แนวชายโครง หรือหลังด้านใดด้านหนึ่ง ผื่นจะเรียงเป็นแนวตามแนวเส้นประสาทไม่ข้ามเส้นกึ่งกลางลำตัว

งูสวัดบริเวณใบหน้า

เกิดจากเส้นประสาทใบหน้า (Trigeminal Nerve) ได้รับผลกระทบ อาจทำให้ปวดใบหน้า ผื่นขึ้นที่หน้าผาก แก้ม หรือริมฝีปากด้านใดด้านหนึ่ง

งูสวัดขึ้นตา (Herpes Zoster Ophthalmicus)

เป็นตำแหน่งที่อันตรายที่สุด เมื่อผื่นขึ้นรอบดวงตาหรือปลายจมูกด้านเดียวกับตา ต้องพบจักษุแพทย์ทันที เพราะเสี่ยงต่อกระจกตาอักเสบและการสูญเสียการมองเห็น

Herpes Zoster ติดต่อหรือไม่

โรคงูสวัดแพร่เชื้อได้อย่างไร

เชื้อแพร่ผ่านการสัมผัสโดยตรงกับตุ่มน้ำใสที่แตก หรือของเหลวในตุ่มน้ำ ไม่แพร่ทางอากาศเหมือนอีสุกอีใส และแพร่ได้เฉพาะช่วงที่ตุ่มน้ำยังไม่ตกสะเก็ดสนิท

ใครบ้างที่ควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสผู้ป่วย

ผู้ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสและยังไม่ได้รับวัคซีน เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์ ผู้สูงอายุ และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำควรหลีกเลี่ยงการสัมผัสใกล้ชิด

ผู้ติดเชื้อจะทำให้คนอื่นเป็นงูสวัดทันทีหรือไม่

ไม่ ผู้ที่รับเชื้อจากผู้ป่วยงูสวัดจะเป็น อีสุกอีใส ไม่ใช่งูสวัดโดยตรง เพราะยังไม่มีเชื้อซ่อนอยู่ในปมประสาทของตน งูสวัดเกิดได้เฉพาะในผู้ที่เคยมีเชื้อซ่อนอยู่ในร่างกายแล้ว

ภาวะแทรกซ้อนของ Herpes Zoster

อาการปวดเส้นประสาทหลังเป็นงูสวัด (Post-Herpetic Neuralgia / PHN)

เป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุด ผู้ป่วยอาจปวดแสบปวดร้อนบริเวณเดิมต่อเนื่องนานหลายเดือนถึงหลายปีหลังผื่นหาย พบมากในผู้สูงอายุและอาจรุนแรงมากจนกระทบคุณภาพชีวิต

ภาวะแทรกซ้อนทางตา

กระจกตาอักเสบ จอประสาทตาอักเสบ ต้อหินเฉียบพลัน หรือการมองเห็นผิดปกติถาวร ซึ่งเป็นเหตุผลสำคัญที่ต้องรีบพบแพทย์เมื่อผื่นขึ้นรอบดวงตา

ภาวะแทรกซ้อนทางระบบประสาท

อาจเกิดอัมพาตใบหน้าครึ่งซีก (Ramsay Hunt Syndrome) ปัญหาการได้ยิน หูดับ หรือเวียนศีรษะบ้านหมุน ในรายรุนแรงอาจมีสมองอักเสบ

การติดเชื้อแบคทีเรียที่ผิวหนัง

การเกาหรือดูแลแผลไม่สะอาดอาจทำให้แบคทีเรียเข้าสู่ผื่นที่แตก ทำให้แผลอักเสบ มีหนอง และหายช้ากว่าปกติ

ใครบ้างที่เสี่ยงเป็น Herpes Zoster

ผู้ที่เคยเป็นอีสุกอีใสมาก่อน

คือเงื่อนไขพื้นฐานที่จำเป็น เพราะเชื้อต้องซ่อนตัวอยู่ในปมประสาทก่อน ผู้ที่ไม่เคยเป็นอีสุกอีใสและไม่ได้รับวัคซีนจะไม่เป็นงูสวัด

ผู้สูงอายุ โดยเฉพาะอายุ 50 ปีขึ้นไป

ภูมิคุ้มกันที่ลดลงตามวัยทำให้ความสามารถในการควบคุมเชื้อที่ซ่อนตัวอยู่ลดลง ความเสี่ยงเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญหลังอายุ 60 ปี

ผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่อง

ผู้ป่วยโรคมะเร็ง โรคเอชไอวี ผู้ที่ใช้ยาสเตียรอยด์หรือยากดภูมิ มีความเสี่ยงสูงกว่าและมักมีอาการรุนแรงกว่าคนทั่วไป

ผู้ที่พักผ่อนไม่เพียงพอหรือมีความเครียดสูง

ความเครียดเรื้อรังและการพักผ่อนน้อยลดประสิทธิภาพของภูมิคุ้มกัน ซึ่งอาจเปิดโอกาสให้เชื้อที่ซ่อนตัวอยู่กลับมาแสดงอาการ

ควรพบแพทย์เมื่อไหร่หากสงสัย Herpes Zoster

มีผื่นตุ่มน้ำใสขึ้นตามแนวเส้นประสาท

โดยเฉพาะเมื่อมีอาการปวดแสบปวดร้อนนำมาก่อน ควรพบแพทย์ใน 72 ชั่วโมงแรกหลังผื่นขึ้น เพราะยาต้านไวรัสได้ผลดีที่สุดเมื่อเริ่มเร็ว

ผื่นขึ้นใกล้ดวงตาหรือปลายจมูกด้านเดียวกับตา

ต้องพบจักษุแพทย์ทันที แม้ยังไม่เห็นผื่นในตาก็ตาม เพราะเส้นประสาทที่เลี้ยงตาอาจถูกกระทบแล้ว

ปวดรุนแรงหรือปวดต่อเนื่องหลังผื่นหาย

อาจเป็นอาการปวดเส้นประสาทหลังงูสวัด (PHN) ซึ่งต้องการการรักษาเฉพาะที่แตกต่างจากระยะเฉียบพลัน

เป็นผู้สูงอายุหรือมีภูมิคุ้มกันต่ำ

กลุ่มนี้ควรได้รับการประเมินและเริ่มยาต้านไวรัสเร็วที่สุด เพราะเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนรุนแรงกว่ากลุ่มอื่น

การรักษา Herpes Zoster ทำอย่างไร

การใช้ยาต้านไวรัส

ยา Acyclovir, Valacyclovir หรือ Famciclovir ควรเริ่มภายใน 72 ชั่วโมงหลังผื่นขึ้น ช่วยลดความรุนแรง ย่นระยะเวลาของโรค และลดโอกาสเกิดอาการปวดเส้นประสาทเรื้อรังหลังเป็นงูสวัด

การบรรเทาอาการปวดและคัน

ยาแก้ปวดทั่วไป ยาแก้ปวดประสาท ยาทาเฉพาะที่ หรือยากลุ่มอื่นตามดุลยพินิจแพทย์ อาการปวดงูสวัดมักรุนแรงมากจนต้องการยาแก้ปวดหลายระดับ

การดูแลผื่นและแผล

ล้างผื่นด้วยน้ำสะอาดและสบู่อ่อนๆ ไม่เกาหรือแกะตุ่มน้ำ ปิดแผลด้วยผ้าก๊อซสะอาด และไม่ทายาที่แพทย์ไม่ได้สั่งเนื่องจากอาจทำให้อาการแย่ลง

วัคซีนป้องกัน Herpes Zoster

ข้อมูลจากกรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุขให้ข้อมูลเกี่ยวกับวัคซีนงูสวัด

วัคซีนงูสวัดมีกี่ชนิด

ปัจจุบันมีวัคซีนหลักสองชนิด คือวัคซีนชนิดเชื้อเป็นอ่อนฤทธิ์ (Zostavax) และวัคซีนชนิดไม่มีเชื้อ (Shingrix) ซึ่งมีประสิทธิภาพสูงกว่า ควรปรึกษาแพทย์เพื่อเลือกชนิดที่เหมาะสม

ใครบ้างที่ควรฉีดวัคซีนงูสวัด

ผู้ที่มีอายุ 50 ปีขึ้นไปทุกคนควรพิจารณาฉีดวัคซีนงูสวัด แม้จะเคยเป็นงูสวัดแล้วก็ยังสามารถฉีดได้เพื่อลดโอกาสกลับมาเป็นซ้ำ

ต้องฉีดวัคซีนกี่เข็ม

ขึ้นอยู่กับชนิดวัคซีน วัคซีน Shingrix ฉีด 2 เข็ม ห่างกัน 2–6 เดือน ส่วน Zostavax ฉีดเพียงเข็มเดียว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อวางแผนที่เหมาะสม

ผลข้างเคียงหลังฉีดวัคซีน

อาจมีปวด บวม แดงบริเวณที่ฉีด อ่อนเพลีย ปวดกล้ามเนื้อ ปวดศีรษะ หรือมีไข้เล็กน้อย ซึ่งมักหายเองใน 2–3 วัน

สำหรับคุณแม่ตั้งครรภ์ — ไม่แนะนำให้รับวัคซีนงูสวัดชนิดเชื้อเป็นระหว่างตั้งครรภ์ หากสัมผัสผู้ป่วยงูสวัดและยังไม่มีภูมิคุ้มกัน ควรแจ้งแพทย์ฝากครรภ์ทันที ที่ Siwika Maternity เราเชื่อว่าการป้องกันตั้งแต่ก่อนมีอาการคือการดูแลที่ดีที่สุด

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Herpes Zoster

Herpes Zoster คือโรคเริมหรือไม่?

ไม่ใช่ แม้จะมีคำว่า Herpes ในชื่อ แต่งูสวัดเกิดจากไวรัส VZV ส่วนโรคเริมเกิดจากไวรัส Herpes Simplex (HSV) ซึ่งเป็นคนละชนิดกัน

เป็นงูสวัดแล้วกลับมาเป็นซ้ำได้ไหม?

ได้ แม้จะพบได้น้อยกว่า แต่สามารถเกิดซ้ำได้ โดยเฉพาะในผู้ที่มีภูมิคุ้มกันต่ำหรือมีโรคประจำตัว การฉีดวัคซีนช่วยลดโอกาสเกิดซ้ำได้

งูสวัดพันรอบตัวแล้วเสียชีวิตจริงหรือไม่?

เป็นความเชื่อที่ไม่ถูกต้องทางการแพทย์ ผื่นงูสวัดมักขึ้นข้างเดียวไม่พันรอบตัว การเสียชีวิตจากงูสวัดไม่ได้เกิดจากผื่นพันรอบ แต่มักเกี่ยวกับภาวะแทรกซ้อนรุนแรงในผู้ที่ภูมิคุ้มกันต่ำมากๆ

เคยเป็นงูสวัดแล้วต้องฉีดวัคซีนหรือไม่?

ควรปรึกษาแพทย์ โดยทั่วไปแนะนำให้รอให้โรคหายสนิทก่อนอย่างน้อย 6–12 เดือน จึงพิจารณาฉีดวัคซีนเพื่อป้องกันการกลับมาเป็นซ้ำ

⚕️ หมายเหตุจาก Siwika: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลเบื้องต้นเท่านั้น ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล หากสงสัยว่าเป็นโรคงูสวัดหรือมีอาการที่น่ากังวล ควรพบแพทย์โดยเร็วเพื่อรับการตรวจและรักษาที่เหมาะสม

Siwika Maternity — Based on Scientific Proof.